الشيخ رسول جعفريان

227

تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)

در برابر اين نقلها ، ابن حزم مىگويد : رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به تنهايى به غار حرا مىرفت و خداوند علاقهء اين كار را در دل او انداخته بود ، هيچ كس رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را به اين كار دستور نداده و هيچ كس پيش از وى اين كار را نكرده بود كه وى به او تأسى جويد ؛ اين اقدامى بود كه تنها خواست خداوند بود . آن حضرت شبها و روزهايى را در آنجا گذراند تا آن كه وحى بر او نازل شد . « 1 » آنچه قطعى است همين كه تنها رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم چنين مىكرده و بعيد مىنمايد كه پيش از او چنين سنتى به صورت جدى وجود داشته باشد . در بيشتر نقلها آمده است كه آن حضرت در غار حرا تنها بوده و هر از چندى مقدارى طعام از مكه براى او به غار آورده و پس از تمام شدن ، بار ديگر براى چند روز چنين مىكرده است . اما نقلى نيز حكايت از آن دارد كه خانواده او نيز با وى بوده است . « 2 » دربارهء كيفيت تحنث گزارشى به دست نيامده ، جز آن كه به حدس قوى نفس خلوت گزينى ، تفكر در صنع الهى و عبوديت حق ، مهمترين اعمالى است كه در اين گونه اعتكافها رايج است . « 3 » در واقع بايد گفت اين خلوت گزينى آغاز حيات روحانى و وحيانى رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم و مقدمه‌اى براى بعثت و نزول وحى بر آن حضرت به شمار مىرفته است . گفته شده كه نشستن در غار حرا همراه با سه چيز بوده : يكى خلوت ، ديگرى تعبد و سوم نگاه به كعبه از فراز غار حراء . « 4 » نخستين آيات قرآنى در غار حرا بر رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نازل گرديد . دربارهء كيفيت اولين آشنايى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با وحى و حامل آن جبرئيل ، روايات متعددى در منابع تاريخى و حديثى آمده است . در اين روايات علاوه بر جنبه‌هاى تاريخى ، نكاتى وجود دارد كه مربوط به مباحث كلامى نظير ماهيت وحى و همچنين عصمت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم مىشود . با توجه به اختلافى كه در مبانى مذاهب اسلامى دربارهء مسايل فوق الذكر وجود دارد ، روايت مزبور مورد تفسيرهاى مختلف و حتى انكار قرار گرفته است . در آغاز بايد اشاره كنيم كه مجموع رواياتى كه دربارهء نخستين وحى به دست آمده از چند نفرِ مشخص از صحابه است كه ميان نقلهاى آنان نقاط اشتراك و افتراق چندى وجود دارد . راوى اصلى ابن اسحاق دربارهء نخستين وحى عبيد بن عميربن قتادة ليثى است . واسطهء ابن اسحاق با عبيد ، وهب بن كيسان از موالى آل زبير است . در اين نقل پاى عبد الله

--> ( 1 ) . جوامع السيرة النبويه ، ص 36 ( 2 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ج 1 ، ص 236 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 2 ، ص 312 ؛ در برخى موارد با همسر و گاهى با فرزندان ؛ نك : السيرة الحلبيه ، ج 1 ، ص 237 ( 3 ) . نك : السيرة الحلبيه ، ج 1 ، صص 237 - 236 ( 4 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 2 ، ص 319