ويژه مىگذاشتند . رب الكعبه نيز از جمله خدايان است كه مورد توجه آنان بوده است . احترام اعراب به كعبه ، به قدرى بود كه بر خلاف كعبه كه مكعب شكل شده بود آنان خانه‌هاى خويش را مدوَّر مىساختند . گفته‌اند اولين كسى كه بر خلاف اين قاعده رفتار كرد حميد بن زهير بوده است . « 1 » در تاريخ جاهليت عده‌اى به نام زنديق معرفى شده‌اند كه در جملهء آنها ابوسفيان ، اميّة بن خلف و . . . مىباشند . در اين نقل افزوده شده كه عرب زندقه را از حيره گرفته است ، « 2 » زنديق به كسى گفته مىشود كه قايل به بقاى دهر ، يا قايل به نور و ظلمت و يا منكر معاد است . اين مطلب با اين نكته كه آنان زندقه را از نصرانيهاى حيره فراگرفته‌اند سازگارى ندارد . به احتمال قوى منظور از زنديق همان قول آتش پرستان و معتقدان به اهريمن و اهورامزدا بوده است ؛ چيزى كه در حيره با تأثير پذيرى از ايرانيان در آن زمان شايع بوده است . آلوسى نيز اين احتمال را پذيرفته ، مىگويد : اين همان اعتقاد مجوسيان به ثنويت و نور و ظلمت بوده است . « 3 » شاهد ديگر بر اين مسأله آن است كه كلمه زنديق معرب بوده و از كلمه فارسى زنده‌اى ؛ يعنى كسانى كه معتقد به زند ( كتاب مجوسيان ) مىباشند اخذ شده است . « 4 » وجود مجوسيان در ميان عرب كه با همين نام مشهور بوده‌اند مؤيد وجود اين فكر در ميان عرب است ؛ اقرع بن حابس تميمى از جملهء اين افراد بوده است . « 5 » ابن قتيبه مىگويد : دين مجوس در قبيله تميم بوده و از جمله افراد آن لقيط ، زرارة بن عدس ، حاطب فرزند او ، اقرع بن حابس و ابوالاسود ، جد وكيع بن حسان مىباشند . « 6 » از مدارك ديگر به دست مىآيد كه : مشركين با مجوسيان فارس رفت و آمد داشته و مكاتبه نيز بين آنان بوده است . « 7 » و گفته شده شريك قرار دادن جن براى خدا ، ناشى از زندقه و تعاليم ثنويت بوده است . « 8 » از مجموع اين شواهد شايد بتوان اين احتمال را كه منظور از زنديق معتقدين به ثنويت باشد استفاده كرد ، نبايد غفلت كرد كه احتمال دارد اين معنا پس از اسلام شايع شده باشد . مشركين و معاد

--> ( 1 ) . المفصل ، ج 4 ، ص 51 ( 2 ) . المنمق ، ص 48 ؛ المحبر ، ص 161 ؛ بلوغ الارب ، ج 2 ، ص 228 ( از : المعارف ) ؛ بهج الصباغه ، ج 2 ، ص 167 ( 3 ) . بلوغ الارب ، ج 2 ، ص 229 ( 4 ) . اقرب الموارد ، ج 1 ، ص 477 دربارهء معناى زنديق نك : بيست گفتار ، دكتر مهدى محقق ، صص 192 - 191 ( 5 ) . بلوغ الارب ، ج 1 ، ص 316 ( 6 ) . بلوغ الارب ، ج 1 ، ص 345 ؛ ، ج مهرة انساب العرب ، ص 491 ( 7 ) . اسباب النزول ، ص 150 ( 8 ) . همان ، ص 148