الشيخ رسول جعفريان
172
تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)
جنگ و درگيرى ميان قبايل نزاع ميان قبايل به صورت يك سنت جارى در ميان عرب در آمده و بطور دايم ذهن آنان را به خود مشغول داشته بود . اين درگيريها علل متفاوتى داشت از جمله علل اين درگيريها مقتضيات زندگى طبيعى آنها بود ؛ زندگى در باديه و ضرورت تعليف احشام و اغنام اقتضا داشت تا قبيله در مكانهايى اقامت گزيند كه از نظر زيستى شرايط آماده باشد . « 1 » نجدى مىگويد : روشن است كه عرب نمىتوانست در يك محل خاصى سكونت دايمى داشته باشد چرا كه او به شرايط زيستى و شكل خاصى از زندگى ، نياز داشت كه بايستى دايماً از مكانى به مكان ديگر به دنبال باران ، سبزه زار ، مرتع و چيزهايى كه معاش او در گرو آنها بود ، نقل مكان كند . « 2 » از آنجا كه يك قانون و حاكم مسلط در آن جا وجود نداشت تا در يك تقسيم بندى از محيط بتواند تمام قبايل را راضى كند ، هر كدام قدرت بيشترى داشتند زمينهاى زيادترى را تصاحب مىكردند ، از اين رو دايماً بين آنها برخورد روى مىداد . زمانى كه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم به عنوان يك قدرت مسلط در جزيرة العرب ، در سالهاى آخر حياتش ، شناخته شد ، قبايل مختلف براى سرزمينهاى خود احساس خطر كرده همه به صورت گروههاى مختلف به نام « وفد » نزد پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم آمدند و علاوه بر ابراز اسلام خود ، از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم در مورد زمينهايى كه در دست آنها بود كسب تكليف كردند . به نوشته يك محقق : تاريخ نشان مىدهد كه قبايل عرب بعد از ظهوراسلام به نزد پيامبر مىآمدند و مسلمان مىشدند و بعد ازاسلام آوردن از پيامبر امان نامه مىگرفتند و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نيز به آنان امان نامه مىداد تا ديگران متعرض مال و زمين آنان نشوند . مضمون بعضى نامهها چنين است : « همانا ، آن كه زمين دارد مال خود اوست . » يا « آباديها و آبهايى كه در حال اسلام آوردن دارا بودهاند براى آنها و طايفهشان محفوظ است . » ، « به درستى زمين و آب از آنان است . » و « آن كس كه به احياى زمينى ، كه خوابگاه چارپايان محسوب مىشود ، همت گمارد از آن او خواهد بود . » « 3 » اما بايد گفت اين مسأله تنها يكى از عوامل درگيريها بوده است ، عوامل ديگرى نيز در شعلهور كردن جنگها نقش داشت . از جملهء اين عوامل برترى طلبى و كسب افتخار و شرافت بود ، لذا گاه و بىگاه به بهانههاى بسيار پوچ ، جنگ آغاز مىشد . در علت شروع يكى از جنگهاى فجار گفته شده : مردى از قبيله بنى غفار به بازار عكاظ آمده و بعد از رجزخوانى
--> ( 1 ) . ، جزيرة العرب ، فى قرن العشرين ، ص 11 ( 2 ) . صحيح الاخبار عما فى البلاد العرب من الاثار ، ج 1 ، ص 9 ( 3 ) . مالكيت خصوصى زمين ، صص 12 - 8