نام ابن اسحاق نيز در صفحات فراوانى از مجلد دوم و سوم و چهارم آمده است . مقدسى بيش از همه از كتاب المبتدأ ابن اسحاق كه ابن هشام آن را حذف كرده استفاده كرده است . وى در موردى مىنويسد : اما محمد بن اسحاق يقول فى كتابه - و هو اول كتاب عُمِل فى بدء الخلق - . . . « 1 » در مجلد نخست ص 169 مطالبى به نقل از ابن اسحاق از اهل كتاب آورده است . « 2 » در مقدمه فصل هفتم كتاب كه دربارهء خلقت آسمان و زمين است مىنويسد كه مطالب اين بخش را از ابن عباس ، مجاهد ، ابن اسحاق ، ضحاك ، كعب الاحبار ، وهب بن منبه ، السندى ، كلبى ، مقاتل و ديگران كه در اين علم دستى دارند آورده است . او ادامه مىدهد : فلنذكر الاصحّ من رواياتهم و الاقسط للحق و الاشبه بالصواب . پس از آن مىگويد : ما مطالب اهل كتاب را مىآوريم و جز در آنچه خلاف آن را از قرآن يا اخبار صحيحه مىيابيم تكذيب نمىكنيم . « 3 » تمامى موارى كه در آنها از كلبى نقل شده مربوط به مجلد دوم است « 4 » كه به كتاب المبتدأ مربوط مىشود . نامى هم از مسعودى برده مىشود كه با توجه به مورد نقل شده بعيد است كه از مسعودى مورخ باشد . وى پس از عبارت « قال المسعودى فى قصيدته المحبرة بالفارسية » دو بيت شعر فارسى نقل مىكند : نخستين كيومرث آمذ بشاهى * گرفتش بگيتى درون بيش گاهى چو سى سالى به گيتى پادشا بود * كى فرمانش به جايى روا بود وى به دنبال آن مىنويسد : اين اشعار را آوردم ، زيرا كه مىديديم كه فارسيان اين اشعار را بزرگ مىشمرند و آن را بمانند تاريخ خود مىدانند . « 5 » پس از آن در ص 173 مىنويسد : مسعودى در پايان قصيدهء فارسى خود مىگويد : سپرى شذ نشان خسروانا * چو كام خويش راندند در جهانا مقدسى بايد سنى معتزلى غير متعصب يا چيزى نزديك به آن باشد ، زيرا از مكتب اعتزال انتقادهايى نيز دارد . در عين حال گرايشهاى ضد باطنى از خود نشان مىدهد ، آنجا كه زندقه را در زمان خودش با نام علم الباطن و الباطنيه مىخواند . « 6 » در جاى ديگرى هم از « هذه

--> ( 1 ) . البدء و التاريخ ، ج 1 ، ص 149 ( 2 ) . نيز نك : مجلد دوم ، صص 1 ، 5 ، 11 ، 52 ، 80 ، 81 ، 83 ، 93 ، 99 . مجلد سوم صص 16 ، 20 ، 26 ، 30 ، 36 ، 37 ، 79 ، 99 ، 126 . آنچه در مجلد چهارم آمده اخبار مربوط به انساب واديان عرب و دوران اسلامى است . ( 3 ) . البدء و التاريخ ، ج 2 ، صص 1 - 2 ( 4 ) . صص 1 ، 3 ، 6 ، 86 ، 89 ، 96 ، 156 ، 223 ، 232 ( 5 ) . البدء والتاريخ ، ج 3 ، ص 138 ( 6 ) . البدء و التاريخ ، ج 3 ، ص 157