مطالب آن دربارهء حوادث عراق ، افزون بر اخبار آن دربارهء ساير شهرهاست . يك جلد از چاپ هشت جلدى دربارهء كربلا بوده و مجلد مزبور از مآخذ دست اول حماسهء كربلا محسوب مىشود . همين متن با اندك تغيير در مقتل الحسين از خوارزمى آمده است . ياقوت شرح حال كوتاه وى را آورده و ضمن شيعه دانستن او ، دو كتاب براى وى ياد كرده است . نخست تاريخ او از زمان ابوبكر تا هارون و دوم كتاب تاريخ او مشتمل بر حوادث زمان هارون تا دوران مقتدر . « 1 » او كتاب اول وى را از آغاز خلافت ابوبكر تا دوره هارون دانسته در حالى كه كتاب حاضر از خلافت ابوبكر تا خلافت معتصم را شامل مىشود . چاپ نخست اين كتاب در هند تحت مراقبت محمد عبد المعيدخان و توسط مجلس دائرة المعارف العثمانيه در حيدرآباد دكن چاپ شده است . همين چاپ در بيروت توسط دارالندوة الجديده افست شده است . چاپ ديگرى از متن عربى فتوح با تحقيق على شيرى در بيروت توسط دارالفنون انجام شده است . امتياز اين چاپ ، فهرست يك جلدى بر متن كتاب است . اشاره كرديم كه چاپ فتوح در هند بر اساس يك نسخه بوده كه از آن در حواشى به اصل ياد شده و مصحح اصلاحاتى از ساير كتابها روى متن كرده است . سزگين نسخه‌هاى مختلفى از اين كتاب را ياد كرده و افزوده كه كتابى هم با عنوان « ابتداء خبر وقعة صفين » در كتابخانه منجانا هست كه ممكن است بخشى از همين فتوح باشد . « 2 » ابوبكر جوهرى ( م 323 ) ابوبكر احمد بن عبد العزيز جوهرى بصرى بغدادى از اخباريان و مورخانى است كه آثار وى از ميان رفته اما فقرات فراوانى از آنها در كتابها برجاى مانده است . دو تن از مشايخ برجستهء وى ، يكى عمر بن شبه مؤلف تاريخ المدينة المنورة و ديگرى محمد بن زكريا الغلابى ( م 298 ) است . وى خود استاد ابوالفرج اصفهانى است كه اخبارى از وى را در

--> ( 1 ) . معجم الادباء ، ج 1 ، ص 379 . دربارهء ابن اعثم نيز نك : لسان الميزان ، ج 1 ، ص 138 ؛ شرح حال او را علامه سيد محسن امين در اعيان الشيعه ، ج 2 ، ص 488 آورده است . قاضى نورالله ابن اعثم را شافعى دانسته ! ترجمهء فارسى فتوح توسط محمدبن محمدمستوفى در 598 ، صورت گرفته و گويااولين بار در سال 1300 ه . درايران به چاپ رسيده است . چاپ انتقادى آن توسط غلامرضامجد طباطبايى ( تهران ، 1372 ) ، صورت گرفته است . دربارهء مترجم نك : مقدمهء چاپ جديد آن ؛ ونيز مقالهء آقاى دبيرسياقى در مجلهء راهنماى كتاب سال 19 ، ش 12 ، ص 839 به بعد . ( 2 ) . تاريخ التراث العربى ، التدوين التاريخى ، ص 170