الشيخ رسول جعفريان

122

تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)

صادر بيروت در دو جلد است : مجلد اول ، از ابتداى زندگى آدم عليه السلام تا پيدايش اسلام . مجلد دوم از ابتداى اسلام تا سال 259 . شيوهء نگارش اين كتاب ، شيوه‌اى تاريخى است نه حديثى . بدين معنا كه يعقوبى مانند برخى از مورخانِ محدث ، حوادث تاريخى را به صورت حديث با ذكر سلسله سند نياورده ، بلكه به عنوان يك مورخ ، پس از استفاده از مآخذ مختلف ، كتاب خود را تأليف كرده است . كار او از اين حيث شبيه كتاب اخبار الطوال دينورى و مروج الذهب مسعودى است نه مانند تاريخ طبرى . بايد توجه داشت كه ، گرچه شكل تأليف كتاب « تاريخى » است ، اما به دليل آن كه وى سند مطالب خود را نياورده راه را براى بررسى سندى نقلها بر محققان بسته است . افزون بر آن ، سير تدوين كتاب يعقوبى ، بر اساس « سالشمار » نيست ، بلكه بر اساس سرفصلهاى تاريخى مانند روى كار آمدن خلفاست . اين شيوه نيز شيوه‌اى است كه مسعودى دركتاب مروج الذهب از آن پيروى كرده اما در تاريخ طبرى حوادث به صورت سالشمار آمده است . نكته‌اى كه باعث تأسف است آن كه ، در نسخه‌هاى محدود برجاى مانده ، مقدمهء مجلد اول از بين رفته و به همين دليل كيفيت تدوين آن و نيز مآخذى كه مؤلف براى كتاب خود بيان كرده ، به دست ما نرسيده است . آنچه مسلم است اين كه ، مجلد اول كتاب يعقوبى ، با توجه به آن كه وى در عصرى مىزيسته كه آثار زيادى از فرهنگ ساير ملل به عربى درآمده بوده ، بر اساس مآخذ زيادى نوشته شده و به همين دليل مشتمل بر آگاهيهاى منحصرى است كه در منبعى ديگر وجود ندارد . طبعا منابعى كه در دسترس بوده ، هر كدام با شيوه‌هاى معمول در فرهنگهاى وابسته تأليف شده و به همين دليل امكان اعتماد به آنها به‌طور كامل وجود نداشته است . اين مطلب ، شامل منابع اسرائيلى نيز مىشود كه يعقوبى در مجلد نخست و در اخبار انبيا از آنها بهره برده است . خوشبختانه مقدمهء مجلد دوم در دست است و وى به اجمال به برخى از منابع خود اشاره كرده است . برجسته‌ترين اسامى مورخان و إخباريانى كه وى نام آنها را آورده عبارتند از : اسحاق بن سليمان هاشمى ( كه از شيوخ بنى هاشم نقل مىكند ) ، ابوالبخترى وهب بن وهب قرشى ( كه از جعفر بن محمد و ديگران نقل مىكند ) ، « 1 » ابان بن عثمان بجلى ( از جعفر بن محمد ) ، عبد الملك بن هشام ( به روايت بكائى از ابن اسحاق ) ، ابوحسان زيادى ( از كلبى و ديگران ) ، هيثم بن عدى ( از عبد الله بن عباس همدانى ) ، محمد بن كثير قرشى ( از ابوصالح و ديگران ) ، مدائنى ، ابومعشر مدنى ،

--> ( 1 ) . گفته شده مادر وى همسر امام صادق عليه السلام شده و بنابر اين وى ربيب حضرت بوده است . نك : الفهرست ، ابن نديم ، ص 113