حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
78
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
جمع كردهاند ، فرش ساختهاند ؛ و بسيار هم گران تمام مىشود . ذرع اندر ذرع سنگ كارى فرش را برآورد كردهاند ، ذرعى بيست تومان الى ده تومان به تفاوت تمام مىشود . عيبى كه دارد ، چنان شهر معظمى به قدر كفايت آب كم دارد ، و بازارهايش تفصيل غريب دارد ، بهقدر يك شهر بزرگ متعارفى ، بازار و كاروان سرا دارد ، نه اين است ، يك چارسوق بلند دارد ، از سر شهر الى آخر شهر چنان است ، بازارها را در وسط معموره ، چنان قرار دادهاند كه بازار استمثل كوچههاى شهر بزرگ ، چنان كه از همديگر كوچهها راه دارد . اين كوچه به آن كوچه ، تو در تو ، و طرح خاص بازارها به آن نوع است ، نهايت صفا را دارد . مسجدهاى بسيار بزرگ ، همه از سنگ دارد ، خاصه مسجد « حضرت زكريّا » ، كه مسجدى است همه از سنگ . در [ و ] ديوار [ و ] فرش ، صحن مسجد ، از سنگ تراش الوان [ است . ] البته سيصد هزار تومان مخارج شده ، عمارات عجيب دارد و قبر « حضرت زكريّا » ، در ديوار مشرقى آن مسجد است ، كه زيارت گاه همه طوايف است . محل همان درخت كه حضرت را به آن بستهاند و منشار « 1 » به فرق مباركش گذاشتهاند ، علامت آن درخت ، يك ستونِ سنگ بسيار عظيم نشاندهاند ، حمامهاى خوب دارد ، بسيار باصفا ، ولى به طور « روم » ، داخل خزانه نمىشوند ، خلوتهاى متعدد دارد ، و زنهايش جميعاً بى روبنده راه مىروند ، كلًا صورت باز دارند ، ابداً صورت خودشان را نمىپوشند ، جميعاً سفيدپوست هستند و همگى چادرسفيد سر مىكنند ، صورتشان با چادر چندان فرق ندارد ، آدم مقبول بسيار هم مىرسد ، و كلًّا بىعصمت « 2 » هستند ، به ابرام « 3 » به حضرات حاج اظهار ميل مىكردند . در وسط شهر يك تلّ بزرگ است ، كه در عين وسط شهر است ، قلعه [ اى ] از سنگ بالاى آن تل كشيدهاند بسيار مضبوط ، و يك راه معينى دارد مثل تخت ، پل طور است كه پل سنگى دارد ، و خندق گردى براى آن قلعه قرار دادهاند ، اگرچه حالا چندان قلعه مزبور
--> ( 1 ) - ارّه ( 2 ) - بى حيا ( 3 ) - زور و اصرار