حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
21
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
دوم كتاب « مرآة البلدان » مسطور شد سانحهء هايله رو داد و « اعتماد السلطنه » تنبيه آن طايفهء مطروده را در پيشگاه اقدس متعهد شده ، قريب هشتاد نفر از آن سلسلهء خبيثه را به حكم دين و دولت به سزاى خود رسانيد . در سنهء هزار و دويست و هفتاد و پنج از حاجب الدولگى معزول گشت . « 1 » دليل عزل وى وجود اختلاف حساب در محاسبات اعلام شده است . « حاج على خان » پس از عزل ، نزديك به يك سال مغضوب و در « گلپايگان » تبعيد بود تا در ذى حجهء همان سال در سلام روز « عيد اضحى » به وساطت « مهد عليا » مورد عفو واقع و ملقب به « ضياء الملك » شده به جاى « خانلر ميرزا احتشام الدوله » به حكومت « خوزستان » منصوب گرديد و در سال 1276 ق حكومت « لرستان » نيز ضميمهء حكومت « خوزستان » شده ، به عهدهء وى محول شد . نامبرده تا اواخر سال 1277 ه . ق . حاكم هر دو محل بود و در اين تاريخ به علت كسالت ، به « تهران » آمد و در سلك وزراى دربار و اجزاى دار الشوراى دولتى داخل و بعد در سال 1278 ق . « وزير عدليه » شد و در سال 1279 ق . ملقب به « اعتماد السلطنه » شده و به جاى او « فرهاد ميرزا نايب الاياله » كه در اوايل سال 1278 ق . ملقب به « معتمدالدوله » شده بود به حكومت « لرستان » و « خوزستان » تعيين گرديد . « اعتماد السلطنه » تا اواخر سال 1281 ق . وزير دادگسترى بود ، تا در اين سال از وزارت معزول و به جاى او « ميرزا مصطفى خان افشار بهاء الملك » انتخاب گرديد . در سال 1282 ق . به جاى حاج « ميرزا محمد خان مجدالملك سينگى » به وزارت وظائف و اوقاف منصوب شد و در تشكيلاتى كه « ناصر الدين شاه » به فكر و ارادهء شخصى خود در سال 1283 ق . براى امور مملكتى داد ، علاوه بر وزارت وظايف و اوقاف ، ادارهء امور حكومتى « همدان » را نيز به عهدهء « حاج على خان اعتماد السلطنه » محول و واگذار نمود . در اين دوره علاوه بر وزارت وظايف ، حكومت « شاهرود » و « بسطام » و « دامغان » و « قزوين » نيز زير نظر او قرار گرفت . « 2 »
--> ( 1 ) - مرآة البلدان : 3 / 1583 ( 2 ) - المآثر والاثار : 2 / 473