بخش نخست : تحوّلات تاريخى و إذ بَوّأنا لإبراهيمَ مَكانَ البَيتِ أَنْ لا تُشرِك بي شَيْئاً وَطَهِّرْ بَيْتي للطّائِفينَ وَالقائمينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ . « 1 » « و چون براى ابراهيم جاى خانه را معيّن كرديم ، [ به دو گفتيم : ] چيزى را با من شريك مگردان و خانه‌ام را براى طواف‌كنندگان و قيام‌كنندگان و ركوع‌كنندگان [ و ] سجده‌كنندگان پاكيزه دار . » شهر مكّهء مكّرمه در دلِ مجموعه‌اى از درّه‌هاى رشته‌كوههاى حجاز واقع است و مسجدالحرام در ميان درّهء ابراهيم ، با حدود 277 متر ارتفاع از سطح دريا قرار دارد . از ويژگيهاى برجستهء اين منطقه ، كوههاى پرشمار پيرامون آن است كه برخى از آنها در شكل‌گيرى تاريخ آن نقش داشته‌اند ؛ از آن جمله مىتوان جبل‌النّور در جنوب شرقى شهر را برشمرد كه غار حرا در آن است ، غارى كه پيامبر صلى الله عليه و آله ، پيش از بعثت ، در آن به پرستش خدا مىپرداخت . ديگر جبل ثور است كه پيامبر صلى الله عليه و آله و ابوبكر ، در راه هجرت به مدينهء منوّره ، در آن پنهان شدند . هجرت ابراهيم عليه السلام از عراق به فلسطين و صحراى سينا در مصر و از آنجا به بيت‌اللَّه‌الحرام در مكّهء مكّرمه ، در حدود چهارهزار سال پيش ، دروازه‌هاى شمالى شهر را تعيين كرده است . مهمترين دروازه‌هاى ديگر

--> ( 1 ) - سورهء حج ، آيهء 26