بر اساس و بنيادى ويژه ، به نمازخانه و گذرگاه تقسيم گرديده‌اند . محلهاى نماز معمولًا در فضايى مربّع با ضلع 15 متر قرار دارند و از چهار طرف ، گذرگاههايى به عرض 5 متر آنها را احاطه كرده‌اند . در مقابلِ وروديهاى اصلى ، سرسراهايى بزرگتر ، و در دوسوى آنها محوّطه‌اى سه‌گوشه قرار دارد ، كه از آنها نيز براى نماز استفاده مىشود ؛ بنابراين ، از ورودىِ باب ملك عبدالعزيز و باب‌العمره تا صحن مسجد ، سه رديف محل نماز مىباشد كه دو رديف نخست اندكى بالاتر و رديف سوم هم‌سطح شبستان قديم است . نمازخانه‌هاى نزديك مسعى ، به جاى اختلاف در سطح اندكى شيب دارند . مساحت مسعى در زيرزمين 1600 متر ، در همكف 8400 متر و در طبقهء بالا 8200 مترمربّع است . در تمام مسجدالحرام ، مجموعاً 37 محوطهء چهارگوش ، هريك با 225 متر مساحت و 8 فضاى مستطيل ، هريك با 375 متر مساحت ، براى برپايى نماز ساخته شده است . گذرگاه‌هاى پيرامونى نيز ، در مجموع 16808 متر مربع مساحت دارند و در مراسم حج و آيين‌هاى نماز جمعه ، از آنها هم براى نماز استفاده مىشود . بدين ترتيب ، روىهم در سه طبقه ، 63837 مترمربّع فضا براى نماز درنظر گرفته شده است . مساحت و گنجايش عمليات توسعهء جديد دقيقاً در ضلع غربى حرم ، در منطقهء سوق‌الصغير ، بين باب‌العمره و باب ملك عبدالعزيز اجرا شده است . در زير ، به مساحت بخشهاى مختلف مسجد در مراحل گوناگون اشاره مىشود :