بخش دوّم : توسعهء جديد مجموعهء مسجدالحرام فضاى شكوهمند و ويژه‌اى را در بر دارد كه برخاسته از ارزش و الا و جايگاه بلند اين مكان گرامى است . فلسفهء معمارى اسلامى در اين بنا ، از مركزيّت كعبه براى همهء جهان حكايت دارد . گرچه مسجدالحرام با گذر از دوره‌هاى مختلف تاريخ اسلام ، گونه‌هاى معمارى چندى را به خود ديده است . نقشه‌هاى توسعهء جديد مسجد الحرام بر بنيادهاى استوار مسجدسازى ، چندان تكيه دارد كه برآيند نهايى آن در نوع خود يگانه و بىهمتاست و مىتوان گفت : پافشارى اين طرح بر بهره‌گيرى از نمونه‌هاى معمارى تاريخى ، الهام‌بخش ديگران خواهد بود و با اجراى آن بناى نوينى پديد خواهد آمد كه در عين بهره‌مندى از ارزشهاى تاريخى ، پايه‌هاى معمارى امروزين را نيز در نظر دارد . بناى نوبنياد مسجدالحرام ، نمادى از معمارى نوين اسلامى است . توسعهء جديد ، از يك‌سو مىبايست ، همچون نمونه‌هاى سنتى مسجدسازى ، از سنجه‌هايى ويژه پيروى مىكرد ، با محيط پيرامون هماهنگ مىبود و بافت شهرى گرداگرد خود را ناديده نمىگرفت ؛ زيرا بناى كعبه و مسجدالحرام و در پىِ آن ، بناهاى شهرى و منظرهء كوههاى اطراف و آسمان ، نمايى چنان همساز را باز مىتاباند كه نشانى شگرف