مادرش هاجر پيرامون آن حوضچه‌اى فراهم آورد تا بتواند مشك كوچك خود را پر كند و آب از دست نرود . . . امّا اكنون ساليانى دراز است كه هنوز آب زمزم جارى است و مكّيان از آن بهره‌مند . . . و چه كس داند كه تا كجاى زمان چنين خواهد بود ؟ ! خداوند ، عبدالمطلب بن هاشم ، نياى پيامبر صلى الله عليه و آله را بر آن گمارد و او به حفر چاه پرداخت و ادارهء آن در ميان فرزندانش پايدار ماند . در عهد پيامبر صلى الله عليه و آله پيرامون زمزم ، دو حوضچه بود ، يكى براى آشاميدن و ديگرى براى وضو . در كنار چاه نشيمنگاهى نيز بود كه آن را صفّهء زمزم مىگفتند . ابن‌عباس در گوشه‌اى از زمزم ، به طرف صفا مىنشست ، جايى كه بعداً به سقايةالعباس مشهور شد . حِجر اسماعيل محلّى بدون سقف در شمال كعبه است . ديوار كوتاه نيمدايره‌اى دارد كه اسماعيل آن را به سان كلبه‌اى در كنار كعبه ساخت تا پناهگاه گوسفندان او باشد . حِجر بارها ويران شده و آن را بازساخته‌اند و طواف از بيرون آن انجام مىشود . مقام ابراهيم سنگى است كه اسماعيل عليه السلام هنگام بناى كعبه ، براى پدرش ابراهيم عليه السلام آورد تا بر آن بايستد و مصالح ساختمان كعبه را از اسماعيل بگيرد ؛ از اين‌رو ، آن را مقام ( محلّ ايستادن ) ابراهيم گفته‌اند . ازرقى مساحت مقام را يك ذراع‌مربّع ( 48 سانتيمتر ) مىداند و اندازهء دو جاى پاى داخلِ مقام را هفت انگشت مىشمارد .