شد . همهء اين كارها در سال 947 ه . ( 1540 م ) سامان گرفت . در عصر سلطان عبدالحميد عثمانى ، كاربرد سنگ مرمر در مسجد فزونى يافت و از جمله ، همهء سطح مسجد با مرمر سنگ‌فرش شد . در عصر سلطان محمود ثانى ، به سال 1228 ه . ( 1813 م ) گنبدى كه در زمان قايتباى بنا شده بود ، به دليل بروز شكاف در بنياد آن ، برچيده شد و به‌جاى آن‌گنبدى جديد با پايه‌هايى از آجربزرگ فرازآمد ، اين گنبد پوششى از جنس سرب داشت و با رنگ سبز آراسته شده بود ، بالاى آن نيز نشانى از زرين مىدرخشيد . گنبد سلطان محمود ثانى همچنان پابرجاست . در همان سال ، كف سمت شمال مسجد را با مرمر پوشاندند و پورسلين ( چينى ) ديوار قبر مطهّر را بازسازى كردند و اطلس زربفت سبزرنگى را كه با خطّى دلكش و زيبا آراسته بود ، بر مضجع منوّر انداختند . اقدامات عبدالمجيد ( 1255 ه . / 1839 م - 1277 ه . / 1861 م ) گسترده‌ترين عمليّات توسعهء مسجد نبوى در عصر عثمانى است ، كه جز حجرهء شريف پيامبر صلى الله عليه و آله ، محراب‌هاى سه‌گانه و منبر و منارهء اصلىِ كنار گنبد ، همهء زواياى مسجد را فرا گرفت و دوازده سال به درازا كشيد . در اين عمليّات ، كف مسجد با سنگ سياهى كه از حرّه آورده بودند ، پوشيده شد و استفاده از آن به ديگر بخش‌هاى مسجد هم سرايت كرد . ستون‌ها و طاق‌ها با سنگ قرمز زينت يافت ، ستون‌ها همچنين با مرمر نگارين و آراسته به آب‌طلا زيباسازى شد . پايه‌هاى يكپارچهء جديدى هم كه طاقى در بالا و گنبدى بر فراز طاق داشت ، برپا گرديد . براى تقويت تكيه‌گاه طاقها ، ديوارهاى مسجد نيز استحكام بيشترى يافت و كف بخش انتهايى مسجد ، با مرمر سنگ‌فرش شد . سراسر بام مسجد را گنبدهاى كوچكى از جنس سرب پوشاند . بلنداى سقف مسجد از داخل يكسان