مسجد در عصر مَهدى عباسى نوسازى مسجد در عصر مهدى عبّاسى ، به سال 161 ه . ( 777 م ) آغاز شد و در سال 165 ه . ( 781 م ) پايان گرفت . در اين عمليات ، بخشى كه وليد در سمت شمالى مسجد توسعه داده بود ، ويران شد و با حدود پنجاه و پنج ذراع افزايش ، بازسازى گرديد و طىّ آن ، دگرگونىهايى در نماى مسجد پديد آمد كه از جمله كاشيكارى آن بود . تاريخ‌نگاران مىگويند كه مهدى از سمت قبله ( جنوب ) و شرق و غرب مسجد چيزى بدان نيفزود و تنها صد ذراع از سمت شام ( شمال ) اضافه كرد . اين افزوده ، شامل ده ستون در فضاى مسجد تا قسمت سرپوشيدهء زنانه و پنج ستون در قسمت زنانه بود . مهدى 24 در به مسجد گشود ؛ براى هريك از ديوارهاى غربى و شرقى 8 در ، و براى ديوار شمالى و ديوار قبله ، هريك 4 در . شايد گوياترين متن پيرامون توسعهء مسجد در آن عصر ، سخن جهانگرد مغربى ، ابن جبير باشد كه به سال 580 ه . ( 1183 م ) ساختمان را ديده و يافته‌هاى خود را چنين نگاشته است : « مسجد مبارك نبوى مستطيل است و در چهارسوى آن قطعه زمينهايى هموار قرار دارد . در ميان آن صحنى است مفروش به شن و سنگ‌ريزه . در سمت قبله ، پنج قطعه سنگ‌فرش مستطيل از غرب به شرق گسترده است . در جهت مقابل آن نيز همچنين . اما سمت شرقى را سه سنگ‌فرش و سمت غربى را چهارتاست . روضهء مقدّس به سمت قبله و در راستاى شرق قرار دارد . روضه از هر طرف 172 وجب است و ازارهء ديوار آن را با مرمرى خوش‌تراش و با شكوه پوشانده‌اند . در سمت راست روضه ، منبر كه مرمر يك‌پارچه است ، در گودالى به ژرفاى 5 / 1 وجب قرار دارد . ارتفاع