بخش نخست : تحوّلات تاريخى « صلاةٌ في مَسجِدي هَذَا خَيرٌ مِن الْف صلاة فيما سِوَاهُ مِن المَسَاجِدِ ، الّا المَسجِد الحَرام » . پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله فرمود : « برپاداشتن يك نماز در اين مسجد من ، بر هزار نماز در ديگر مساجد برترى دارد ، جز در مسجدالحرام . » هجرت از مكّه به مدينه در پرتو الطاف و عنايات خداوندى ، پيامبر صلى الله عليه و آله مأمور شد كه از مكّه به مدينه هجرت كند ، پس روى به مدينه آورد و چندى بعد ، ديگر ياران يكايك روانه شدند . با استقرار پيامبر در مدينه ، مسجد و خانهء حضرت در جايى كه خداوند پيشاپيش مقرّر فرموده بود ، برپا شد . پيامبر صلى الله عليه و آله در 27 صفر سال اوّل هجرى ( 10 سپتامبر سال 622 م ) از مكّه بيرون آمد و ده روز بعد به قُبا رسيد . چهار روز در آنجا ماند و در 12 ربيع‌الاوّل ( 24 سپتامبر ) رهسپار مدينه شد . پيامبر اعلام كرد : جايى را براى ساختمان مسجد و منزل خود برمىگزيند كه شترش بر زمين نشيند . گاهِ رسيدن حضرت ، ياران مدنى گرد او را فرا گرفتند و هر يك ، اميدوارانه مهار شتر را در دست داشتند تا شايد شتر در سراى آنان زانو زند ، امّا پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : رهايش كنيد كه او مأمور است .