چهار روز در آنجا ماند و روز چهاردهم با كشتى الروضتين راهى عقبه « 1 » شد . خانواده و خدمه و نيز امير الالاى عثمان بيك تركى مدير امينت عمومى ، پس از آن كه به درخواست خودش مقامش به امير لوائى ارتقا يافت ، او را همراهى مىكردند . « 2 » عدم درخواست كمك از انگليسىها حسين پيش از سفرش به جدّه گفت كه از انگليسىها در جنگ بر ضد ابن سعود كمك نخواهد خواست . تنها چيزى كه هست اين كه او به نمايندهء خود در لندن گفت كه انگليسىها را در جريان كارهاى ابن سعود قرار دهد تا هر آنچه كه خود مصلحت مىدانند - اين با او كنار بيايند يا به دشمنى با او برخيزند - اقدام كنند . « 3 » خروج ملك على از مكه پس از رفتن ملك حسين از مكه ، اوضاع اين شهر رو به وخامت بيشترى گذاشت و به تواتر خبر رسيد كه سپاه سعودى از طريق وادى سيل در حال نزديك شدن به شهر است . اين در حالى بود كه در مكه بيش از 300 نظامى و چيزى حدود 200 پليس و گروهى از

--> ( 1 ) . مشهور آن است كه عقبه از املاك حجاز است ، اما بريتانيايىها براى استفاده از موقعيت استراتژيك آن پس از جنگ‌جهانى ، شمارى از نيروهاى خود را در آنجا مستقر كردند ، كه شريف حسين اعتراض كرد . آنان به پسرش گفتند از پدرش بخواهد تا اين منطقه را به دولت شرق اردن واگذار كند ، اما شريف حسين نپذيرفت با اين استدلال كه شرق اردن از تحت ادارهء دولت بريتانيا خارج نشده است . اما اوضاع به همين صورت گذشت و عقبه همچنان به بهانهء مذاكرات زير نظر اردن بود تا آن كه حجاز مورد حمله قرار گرفت و حسين از آنجا خارج شده در عقبه مستقر شد . در آنجا بود كه وى به بسيج داوطلبان براى ارسال آنان به جده در حمايت از فرزندش مشغول شد و بريتانيايىها دريافتند كه اين براى آنان مشكل درست كرده است . بنابراين از او خواستند تا به قبرس برود كه وى نپذيرفت ، تا آن كه مجبور شد و پس از پنج ماه اقامت در عقبه از آنجا خارج شد . شريف حسين شش سال در قبرس بود و در آنجا به شدّت مريض شد تا آن كه پسرش امير عبداللَّه وى را به عمان برد كه در آنجا درگذشت و جنازه‌اش را به بيت المقدس منتقل كرده ، در مسجد آنجا دفن كردند و قبرش معروف است . ( 2 ) . الثورة العربية الكبرى ، امين سعيد ، ج 3 ، ص 295 . ( 3 ) . الثورة العربية الكبرى ، ج 3 ، ص 295 .