أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)

564

تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")

مىبايد مقام حنفى را نسبت به ساير مقامات و بيش از آنچه در زمان مماليك آن را ممتاز كرده بودند ، برجسته سازد . بنابراين عثمانىها ، در سال 924 آن مقام را منهدم كردند و در آنجا قبّهء با عظمتى ساختند كه روى چهار ستون كه روى يك سنگ معروف به فاحوط بود و از حديبيه ، منطقهء شُميسى آوردند ، بنا كردند . در اين بنا به عرض و طول آن هم افزوده شد و خواستند تا آن را به محدودهء مطاف هم برسانند كه ديگران مخالفت كردند . اين كار به قطع صف اول افرادى كه پشت سر امام شافعى نماز مىخواندند ، منجر مىشد . بنابراين تا سكوى لب مرز مطاف پيش آمدند . به نظر مىرسد كه شمارى از علماى مكه از اين كه اين قبّه بخشى از مساحت مسجد را گرفته است ، ناراحت بودند ؛ به همين دليل تلاش مىكردند آن را منهدم كنند . اين مخالفت ادامه يافت تا آن كه فرمان سلطانى در سال 949 داير بر انهدام اين قبّه صادر گرديد . خشفلدى نايب جده و مباشر سلطان در امور عمرانى ، اين فرمان را اجرا كرد و دوباره آن قبّه را روى چهار ستون لطيف و قاعدتاً در محدوده‌اى كوچك‌تر بنا كرد . اين قبّه شش ستون داشت كه از سنگ خارا بود كه بالاى آنها با كمربندهاى لطيفى به يكديگر پيوند خورده بود . « 1 » سپس بالاى آن ، غرفه‌اى براى كسانى كه صدا را برسانند ، ساختند . اين يك غرفهء زيبايى بود كه با سرب پوشيده شده بود . در كف آن هم سوراخى را درست كردند كه فرد مبلغ ، از آن‌جا مُشْرف بر امام بود . اين قبّه همان صورت پيشين را داشت تا آن كه اخيراً منهدم گشت . البته بايد به اصلاحاتى كه طى مدّت‌زمانى طولانى گه‌گاه و در زمان‌هاىمختلف درآن‌صورت‌مىگرفت ، توجه داشت . « 2 » در سال 972 فرمان سلطانى در بارهء اصلاحات جدّى در مسجد صادر شد . بر اين اساس سطح كعبه تجديد شده ، مطاف فرش گرديد و برخى از درهاى مسجد تعمير شد . درِ كعبه روكش داده شد ، ناودان هم تعمير شد و صفحه‌اى از نقره روى آن كشيده شد . بر اساس اين فرمان ، مدارس چهارگانه ميان باب الزياده و باب الدريبه براى تدرس ساخته شد . ما از اين مدارس در بخش مربوط به مسائل علمى مكه سخن گفتيم . بالاى اين

--> ( 1 ) . در باره تعميراتى كه در قبهء مقام حنفى در سال 1072 صورت گرفته است ، بنگريد : منائح الكرم ، ج 4 ، ص 225 . ( 2 ) . عمارة المسجد ، باسلامه ، ص 78 .