أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)

454

تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")

مُلْكاً عَظِيماً . ( سورهء نساء ، آيهء 54 ) جالب بودن آن اين بود كه بركات از آل ابراهيم بن بركات بود . « 1 » مغربى مُشرف بر امارت نفوذ مغربى بر بخش بزرگى از كارها در دورهء بركات چيزى بود كه در ميان اشراف مكه سابقه نداشت . او توانست بسيارى از امور را به دلخواه خود اداره كند ، در حالى كه به رغم وجود برخى از اعتراضات ، كسى قادر به مخالفت با وى نبود . « 2 » از جملهء اقدامات وى آن بود كه وى اصحاب زاويه‌ها را از خلوت خانه‌ها و رباطهايشان كه وقف بر پدرانشان بود و وقفيّت آن و محصولات مربوطه را به ارث برده بودند ، بيرون كرد و كسان ديگرى را جايگزين آنان نمود . استدلال او اين بود كه اين خلوت‌خانه‌ها در اصل براى پناه دادن به طلاب علوم دينى از ميان مجاوران بوده است كه جايى براى اقامت نداشتند . محصولات وقفى هم براى تغذيهء همين جماعت بوده است كه درآمدى نداشتند و صرفاً به دانش‌اندوزى مشغول بودند ؛ اما به مرور ميراث كسانى گشته بود كه با خانواده‌هاى خود در آنجا زندگى مىكنند ، در حالى كه اين جماعت چندان درآمد داشتند كه نيازى به استفاده از زاويه‌ها و محصولات آن نداشتند . پس حق آن است كه از اين جماعت گرفته شده در اختيار مجاوران فقيرى كه از آنها استفاده كنند ، قرار داده شود . به نظرم اين فكرى است كه نمىتوان آن را مورد انتقاد قرار داد ، اما انسان در هر زمان بالاخره انسان است . . . نبايد تعجب كرد كه اصحاب اين خلوت‌خانه‌ها به دشمنى برخاستند و اقدامات او را دخالت و نوعى تجاوز به حقوق موروثى خود و اهانت به افراد بومى و عزّت نهادن به افراد غريب قلمداد كردند . به همين دليل نبايد تعجب كرد

--> ( 1 ) . خلاصة الكلام ، ص 62 . ( 2 ) . غازى در إفادة الأنام نوشته است : شيخ مغربى در سوس متولد شده ، همانجا درس خواند ، سپس به بسيارى از شهرهاى مغرب رفت و آمد كرده بعد از آن به مصر عزيمت كرد . در اين مدت ، از علماى زيادى استفاده نمود و در قرائتش شهرت يافت . وى در معقول هم يد طولايى داشت و علل حديث را مىشناخت و تأليفات فراوان داشت و از نقوذ كلام زيادى برخوردار بوده ، به زيركى شهره بود .