كردن آن مردم از خوردن امساك مىكنند ، به مانند ابن جبير ياد كرده است . « 1 » ابن بطوطه همچنين از مشاغلى كه محل كار خويش را در اطراف مسجد و متصل به دارالندوه قرار داده‌اند ، مانند خياطها و در كنار آنان قاريان و كاتبان ، همانطور كه ابن جبير قبلًا بيان كرده بود ، سخن گفته است . ما آن مطالب را در دورهء ايوبى آورديم . البته ابن جبير از فروش هر چيزى از « دقيق » ( آرد ) تا « عقيق » در مسجد هم ياد كرده كه ابن بطوطه به آن اشاره‌اى ندارد . « 2 » چنين مىنمايد كه چراكسه بيش از اسلاف ترك خود به مسجد توجه داشتند ؛ زيرا سپاهى از آنان كه در مكه ماندگار شده بود ، با اهالى مكه نزديك شده و بسا ساكنان مكه از برخى از ظواهر زندگى فريبندهء آنان تأثير هم پذيرفته بودند . مىدانيم كه سپاه چراكسه به آن تمايل داشتند تا شكوه و ابهت خويش را حفظ كنند . طبعاً آثار زندگى ثروتمندانهء آنان در همه جا آشكار مىشد و اين خود تأثيرش را در محيطى كه آنان در آنجا به سر مىبردند بر جاى مىگذاشت . قطبى مىنويسد كه گروهى از نسل نخست كه در خدمت چراكسه بودند ، كمربندهاى برّاق روى لباس‌هاى خود مىپوشيدند و اطراف آن را رها مىكردند كه تا ساق پايشان مىرسيد . ما حتى امروز نمونه‌اى از اين گونه كمربندها را در ميان آغاوات در مسجد الحرام شاهديم كه بىشباهت به اصل آن نيست . من بعيد نمىدانم كه اين كمربندها در ميان اعيان مكه شايع بوده و به تدريج كنار گذاشته شده و تنها ميان آغاوات كه رسم و رسوم را حفظ كرده‌اند ، برجاى مانده است . حتى مىتوانم بگويم كمربندهايى كه علما زير جبّهء خود روى كمرشان مىبستند ، شكل تلطيف شده همان چيزى بوده است كه چراكسه داشتند . « 3 » در دوران مماليك ، اگر تنها دوران فتنه‌ها را استثنا كنيم ، احوال بلاد به لحاظ مادى خوب و مناسب ، و ثروت در خصوص دورهء چراكسه فراوان بوده است . اين ثروت با

--> ( 1 ) . رحلة ابن بطوطه ، ج 1 ، ص 100 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . الإعلام ، 127 در حاشيهء خلاصة الكلام .