شد . سپس در حالى كه خلعت امارت پوشيده بود ، در خيابان‌هاى مكه گردش كرد . زمانى كه حج تمام شد ، وى براى تشكر عازم مصر شد . در آنجا از وى استقبال به عمل آمد و روز ورود او بسيار باشكوه بود . وى تا زمان درگذشتش در 16 جُماداى اوّل در سال 829 و در حالى كه براى بازگشت به مكه آماده شده بود ، در آنجا ماند . « 1 » شريف حسن فردى بسيار ثروتمند بود و در مكه ، كسى كه در جود و كرم با او برابر باشد ، وجود نداشت . همچنان كه وى از علماى فاضل به شمار مىآمد و شمار زيادى از علماى مصر و شام به وى اجازه روايت دادند . تقى بن فهد براى وى اربعين حديث تهيه كرد و بسيارى از شعرا از جمله علامه شرف الدين اسماعيل بن مقرى نويسندهء كتاب الروض والإرشاد فى مذاهب الشافعيه او را ستايش كردند . وى قصايدى در مدح او دارد و مطلع يكى از آن قصايد چنين است : اى حسن ! كار تدبير حكومتت را به خوبى انجام دادى و در قطع ريشهء فتنه كوشش كردى . « 2 » شريف حسن در مكه رباطى براى مردان و رباطى براى زنان ساخت . « 3 » بسا ديدگاه آنان در ساختن رباطها چيزى جز آن بوده كه امروز مورد توجه است ، زيرا آنچه امروز مشاهده مىكنيم آن است كه بيشتر اوقات ، رباطها جاى تنبلان زيادى از نقاط مختلف است كه به قدر مخارجى كه دارند سودى براى بلاد ندارند . اگر هدف از ساختن اين رباطها ، ساختن آنها براى طلاب فقير است ، حقيقت آن است كه اين طلاب ، در غالب اوقات آنها را به ارث ، چيزى شبيه ارث شرعى ، براى فرزندانش مىگذارند ، در حالى كه فرزندان به اندازهء پدرانشان به دنبال علم نيستند و به همين دليل رباطها براى هدفى جز آنچه بنا شده ، استفاده مىشود . گاه غلّاتى براى اين رباطها وقف شده تا از آنها انفاق شود ، اما همين ، سبب سستى آنان شده ، آنها را چندان چشم تنگ مىكند كه با اصول

--> ( 1 ) . شفاء الغرام ، ج 2 ، ص 211 . ( 2 ) . خلاصة الكلام ، ص 41 . و شايد اين ترجمه : در ادارهء كشورت ، خوب رفتار كردى و در نابود كردن فتنه‌ها جديت به خرج دادى . ( 3 ) . إفادة الأنام ، خطى .