أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)

188

تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")

يارانش به زندان هجوم بردند و ياران در بند خود را آزاد كردند . اين جماعت با وى بيعت كردند و به مدت يازده روز در مدينه ماندند . « 1 » گفته‌اند مهم‌ترين نكته در قيام وى ، آزاد كردن بردگان بود آن هم با اين استدلال كه برده شدن آنان شرعى نبوده و منادى او پس از قيام اعلام كرد ، هر برده‌اى نزد ما بيايد آزاد است . « 2 » واقعه شهدا اين جماعت به سمت مكه به راه افتادند . سپاه عباسى در محلهء فخ كه همان وادى شهدا در راه مكه و با فاصلهء شش ميلى آن است ، با آنان روبرو شدند . « 3 » نبرد در همين نقطه رخ داده ، حسين بن على در حالى كه مُحْرم بود ، و سختى و مرارت زيادى كشيد ، كشته شد . يك صد تن از همراهان او هم كشته شدند . اين واقعه در اواخر سال 169 بود . قبور آنان در آنجا معروف است ؛ چنان كه قبر رهبر آنان ، در يك بلندى در كنار وادى است . اين واقعه چندان سخت بود كه گفته‌اند : بعد از مصيبت كربلا ، حادثه‌اى شديدتر و فجيع‌تر از آن نبود . « 4 » بدين ترتيب عباسيان دومين قيام علوى را در ديار فخ دفن كردند ؛ اما اين ماجرا پيامدهايى داشت كه عباسيان را براى يك دورهء طولانى گرفتار كرد . دو نفر از اين معركه گريختند . يكى از آنان يحيى بن عبدالله و ديگرى برادرش ادريس بود . « 5 » اولى به بلاد ديلم رفته ، در آنجا يارانى به دست آورده ، مدعى خلافت شد و با كمك آنان نيرويى پديد آورد كه هارون مجبور به فرستادن يك سپاه پنجاه هزار نفرى براى سركوب آن شد .

--> ( 1 ) . الآداب السلطانيه ، ص 173 ( 2 ) . شفاء الغرام ، ج 2 ، ص 179 . ( 3 ) . مكه آن زمان از حارة الباب دور تر نبود . به همين جهت مسافت ميان فخ و مكه شش ميل بود ، اما امروزه با ايجادخيابان الامراء در طرف مكه به سمت جرول ، مكه به منطقه شهداء متصل شده است . ( 4 ) . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 257 . ( 5 ) . ادريس بن عبداللَّه محض بن حسين مثنى ؛ در شرح دوران فاطمى خواهيم گفت كه جعفر بن محمد ، مؤسس‌حكومت اشراف در مكه در اواسط قرن چهارم با اين ادريس در جدش عبدالله بن محض بن مثنى به هم مىرسند .