داشت تا تصميم بگيرند . پس از آن هيچ عهدى براى هيچ مشركى نخواهد بود . اين بيانيه ، به طور كامل برگرفته از سورهء برائت ( توبه ) بود . در اين فرمان تكليف بسيارى از مسائلى كه تا آن زمان در انتظار تعيين حدود و ثغور قانونى رها شده بود ، تعيين شد . حَجّة الوداع در سال دهم هجرت بود كه رسول صلى الله عليه و آله اعلام كرد قصد انجام فريضهء حج را دارد و سپس شروع به تدارك مقدّمات سفر كرد . مردم مدينه نيز آماده شدند . وقتى خبر به مكه رسيد ، قريش هم براى ديدار و گرامى داشت مقدمش آماده شدند . رسول خدا صلى الله عليه و آله در اواخر ذى قعده پس از آن كه نماز ظهر را خواند ، از مدينه خارج شد . تمامى همسران و بزرگان مهاجرين و انصار و گروه زيادى از مردم حاضر بودند . آن حضرت با كاروانى عظيم كه هر لحظه بر شمارش افزوده مىشد به سمت مكه به راه افتاد . زمانى كه به مكه رسيد ، از بالاى شهر وارد شد و پس از آن با همراهان عازم مسجد شده ، طواف كرد . سپس به صفا و مروه رفت و در نهايت به خيمه‌گاهش در آمد . آن حضرت چهار روز در آنجا ماند و روز ترويه هشتم ذى حجه ، ظهرگاه ، با يارانش به سمت منى رفت . در آنجا نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا و صبح را گذارد و شب را خوابيد . وقتى خورشيد روز نهم ذى حجه ، روز عرفه ، طلوع كرد به سمت عرفات رفت . قبّهء آن حضرت را در نمره « 1 » زدند و حضرت در آنجا توقف كرد . وقتى ظهر شد سوار بر شترش كه نامش قصوا بود شد . مسلمانان نيز سوار بر شتران به قصد وقوف ، به درون وادى عرنه رفتند كه چند گامى با قبّهء آن حضرت فاصله داشت . در آنجا ايستاد و خطبهء مشهورش را ايراد كرد ، همان خطبه‌اى كه به خطبهء حجة الوداع مشهور است . آن حضرت در اين خطبه ، پايه‌هاى اسلام را استوار كرد و اساس شرك را در هم ريخت . آن حضرت جاهليت را زير پا نهاد ، ربا را تحريم كرد و بر حرمت خون و مال و آبرو تأكيد نمود . نيز برخى از مسائل اسلامى را توضيح داد و امت خود را توصيه به تمسك به كتاب خداوند كرده فرمود : چيزى را ميان شما نهادم كه اگر به آن تمسك كنيد هرگز گمراه نخواهيد شد . سپس گفت : خداوند ! آيا

--> ( 1 ) . مسجد نمره حدود 5 كيلومتر مانده به كوه عرفات است .