حسن حسين زاده شانه چى
43
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
طولانى بود كه ايشان به لقب عسكرى مشهور گرديد . اين اقدام متوكل در احضار امام هادى عليه السّلام به سامرا ، همانند سياست مأمون در انتقال امام رضا عليه السّلام به مرو در خراسان بود تا بدين طريق در دورانى كه قيامهاى متعددى توسط علويان در نقاط مختلف بلاد اسلامى رهبرى مىشد ، او كنترل و نظارت شديدى بر امام عليه السّلام و روابط وى با شيعيان و بنى هاشم داشته باشد . و افزون بر اينها سعى داشت از شكوه و عظمت امام در نظر مردم و جايگاه اجتماعى ايشان بكاهد و به گفتهء طبرسى ، و سخت در تلاش بود تا شخصيت امام را نزد مردم پايين بياورد . « 1 » مسعودى دو نمونه از برخوردهاى متوكل را با امام هادى عليه السّلام كه به همين منظور بود ، ذكر كرده است . « 2 » اما متوكل در اين كارها توفيقى نيافت و از اينرو تصميم به قتل امام عليه السّلام گرفت و بدين منظور دستور داد تا او را زندانى كنند ؛ ولى سه روز پس از آن به قتل رسيد . « 3 » امام عسكرى عليه السّلام دوران نونهالى و رشد خود را در اين سالها گذرانيد و بهطور طبيعى شاهد سختگيرىهاى متوكل نسبت به پدرش و شيعيان بود . با مرگ متوكل ، پسر او المنتصر به مدت چند ماه « 4 » و سپس يكى از فرزندان معتصم با لقب المستعين ( خلافت 247 - 252 ق ) « 5 » و بدنبال او المعتز ( خلافت 252 - 255 ق ) قدرت را به دست گرفتند . « 6 » اگرچه در اين دوران خليفگان عباسى اسير
--> ( 1 ) . طبرسى ، اعلام الورى ، ص 438 . ( 2 ) . مسعودى ، همان ، ج 4 ، ص 10 - 11 . ( 3 ) . اربلى ، كشف الغمه ، ج 2 ، ص 394 . او در سال 247 ق با توطئهء پسرش محمد المنتصر و با همدستى گروهى از سرداران ترك به قتل رسيد . ر . ك : يعقوبى ، همان ، ج 3 ، ص 230 و مسعودى ، همان ، ص 34 . ( 4 ) . مسعودى ، ج 4 ، ص 50 . ( 5 ) . المستعين بالله ، احمد از نوادگان معتصم بود . يعقوبى ، همان ، ص 235 و مسعودى ، همان ، ص 77 . ( 6 ) . المعتز بالله ، ابو عبد الله زبير پسر متوكل بود . تركان او را بر كنار كردند و دو روز بعد مرد . يعقوبى ، همان ، ص 237 و مسعودى ، همان ، ص 92 .