گرديده « 1 » ؛ بخش قابل توجهى از جامعهء شيعه را تا مدتى گرفتار تحيّر و سرگردانى كرده بود . اين امر را به خوبى مىتوان در تشعّبات فرقه‌اى پس از شهادت امام عسكرى عليه السّلام و ظهور مدعيان متعدد دريافت . ب ) در آستانهء غيبت صغرى از آن‌جايى كه غيبت امام دوازدهم معلول شرايط و موقعيتى بود كه در طى سال‌ها پديد آمده بود براى شناختى كامل‌تر از اين دوران ، ناگزير بايد نگاهى ولو اجمالى به وضعيت سال‌هاى پيش از غيبت ، و حوادث و وقايع اين سال‌ها كه بىترديد ارتباط مستقيم با مسألهء غيبت داشتند ، افكند ؛ بدين منظور دوران زندگانى و امامت امام يازدهم و نخستين سال‌هاى زندگانى امام دوازدهم را به اختصار بررسى كرده و نگاهى كلى به اوضاع جامعهء شيعه در همين دوران خواهيم داشت . 1 . ب ) گذرى در زندگانى امام يازدهم عليه السّلام حسن بن على العسكرى عليه السّلام امام يازدهم شيعيان در سال 231 يا 232 ق در شهر مدينه ديده به جهان گشود و هنوز اندكى از زندگانى وى نگذشته بود كه در سال 233 ق ، پدرش امام هادى عليه السّلام كه از سال 220 ق پس از شهادت حضرت جواد عليه السّلام ، امامت شيعيان را برعهده داشت از سوى خليفه عباسى متوكل « 2 » ( خلافت 232 - 247 ق ) به مركز حكومت سامرا « 3 » فراخوانده شد . امام هادى عليه السّلام

--> ( 1 ) . برخى دانشمندان شيعه در تأليفات خود بر اين حيرت و سرگردانى تأكيد داشتند . ابن بابويه ( م 329 ق ) كتاب خود را كه در موضوع اثبات امامت امام دوازدهم نوشته بود ، الامامه و التبصرة من الحيره ناميد . نعمانى نيز در كتاب الغيبه خود بارها به گرفتار شدن مردم به حيرت و سرگردانى در مسألهء امامت اشاره مىكند . نك : نعمانى ، همان ، ص 28 و 192 . ( 2 ) . المتوكل على الله ، جعفر پسر معتصم است كه جانشين برادرش الواثق شد . ( 3 ) . سامرا شهرى نظامى بود كه معتصم عباسى آن را به سال 220 ق ، كمى دور تر از شهر بغداد