حسن حسين زاده شانه چى
35
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
اماميه برخى روايات وى را كه مبتنى بر اصول مذهب واقفيه و مخالف با مبانى اماميه نبود ، در كتابهاى خود ذكر كردهاند ، از جمله برخى روايات او در باب مهدويت و غيبت در كتابهايى كه بعدها توسط علماى اماميه نوشته شدند ، نقل گرديده است . « 5 » اين كتابها در فاصله پنجاه سال پيش از آغاز غيبت امام دوازدهم نوشته شدند . همزمان با اين تأليفات كه واقفيان به اقتضاى مذهب خويش و براى اثبات مدعايشان به نوشتن آنها و گردآورى روايات مربوط به اين موضوع دست زدند ، عالمان اماميه نيز براساس معيارهاى صحيح و گزينش روايات درست ، كتابهايى را در همين موضوع و در راستاى تبيين عقايد صحيح تشيع و مقابله و جلوگيرى از انحرافات به رشتهء تحرير درآوردند و البته تأليف چنين كتابهايى ، آنهم پيش از دوران غيبت و حتى ولادت امام دوازدهم عليه السّلام ، حاكى از گستردگى روايات و اطلاعاتى است كه در اين موضوع در اختيار عالمان و محدثان شيعه قرار داشتند . از ميان علماى اماميه در همين زمان چند تن به تأليف كتابهايى در باب غيبت دست زدند . ابراهيم بن صالح انماطى كوفى ، يكى از رجال موثق شيعه بود كه در زمانى نزديك به غيبت صغرى مىزيست و
--> بسيارى با اماميه داشت . نجاشى يك مورد از تعصب او در مواجهه با اماميه و امام حسن عسكرى عليه السّلام را نقل كرده است . . نجاشى او را توثيق كرده و شيخ طوسى تصنيفات او را عالى و فقاهتش را پاكيزه دانسته است . ر . ك : همانها . ( 5 ) . نعمانى در كتاب الغيبه برخى روايات او را در باب مهدويت و غيبت به نقل از حميد بن زياد كوفى ( م 310 ق ) ذكر كرده است ، اما به يقين نمىتوان گفت كه حميد بن زياد ، كتاب الغيبهء ابن سماعه را در اختيار داشته و يا از آن نقل كرده باشد . ر . ك : نعمانى ، الغيبه ، ص 30 و 156 و 211 و 250 و 308 و 342 و 346 . حميد بن زياد نيز از چهرههاى شاخص واقفيه و داراى كتابهاى بسيارى بود . ر . ك : نجاشى ، همان ، ص 132 . و چنانكه از روايات نعمانى برمىآيد ، او كتابى داشته كه در آن رواياتى را در موضوع مهدويت و غيبت آورده بود و ابن عقده ( در گذشته 333 ق ) از اين كتاب وى روايت كرده است . - ر . ك : نعمانى ، همان ، ص 100 و 184 .