حسن حسين زاده شانه چى
340
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
زمان خود به فراگيرى فنون ادبى همت گمارد و به زودى از شاعران پرآوازهء زمان خود شد . او در كنار شعر و ادب ، از دانشهاى ديگر زمانش مانند فلسفه بهره برد . آگاهى او از اين دانشها به خوبى در اشعارش نمايان است . « 1 » ابن رومى به تشيع معروف بود ، چنانكه ابو العلاء معرى دربارهء وى مىگويد : بغدادىها ادعا مىكنند كه او شيعه ( متشيع ) است و در اينباره به قصيده جيميهء او استشهاد مىكنند . . . « 2 » برخى نيز وى را از شاعران امام حسن عسكرى عليه السّلام دانستهاند . « 3 » سيد بن طاووس هم بر شيعه بودنش تصريح كرده است . « 4 » با اين حال به نظر مىرسد كه تشيع ابن رومى ، چنانكه از سخن علامه امينى برمىآيد تشيع زيدى باشد . « 5 » و اشعارش خود بر اين امر دلالت دارد . اشعار ابن رومى را كسان زيادى روايت كردهاند « 6 » و برخى در همان غيبت صغرى به گردآورى آنها همت گماردند . « 7 » او در سال 283 ق ، با توطئهء قاسم بن عبيد اللّه ، وزير خليفه المعتضد ، كه از زبان تند و بدگويىهاى وى در هراس بود ، مسموم گرديد . « 8 » بعضى درگذشت او را به سال 271 ق دانستهاند كه با شواهد موجود درست درنمىآيد . « 9 »
--> ( 1 ) . امينى ، همان ، ص 35 . ( 2 ) . همان ، ص 39 ، به نقل از رسالة الغفران . ( 3 ) . ابن صباغ مالكى ، الفصول المهمه ، ص 302 و شبلنجى ، نور الابصار ، ص 166 . ( 4 ) . ابن طاووس ، فرج المهموم ، ص 132 . ( 5 ) . امينى ، همان ، ص 39 - 42 . ( 6 ) . ر . ك : ابن النديم ، الفهرست ، ص 235 و مرزبانى ، معجم الشعراء ، ص 289 و 453 و سيد مرتضى ، امالى ، ج 2 ، ص 101 و جاهاى ديگر . ( 7 ) . همان ، ص 212 و ياقوت حموى ، همان ، ج 1 ، ص 227 . ( 8 ) . سيد مرتضى ، همانجا ؛ ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، ج 1 ، ص 386 و مسعودى ، مروج الذهب ، ج 4 ، ص 301 . ( 9 ) . ر . ك : امينى ، همان ، ص 54 .