حسن حسين زاده شانه چى
318
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
از جمله ابن بابويه محدث قمى ، « 1 » دوست و محدث هم عصر او در قم ، محمد بن حسن بن وليد ( م 343 ق ) « 2 » و ابن حجّام ( م 328 ق ) مىباشند كه كتابهايى در علوم قرآنى نوشتهاند . « 3 » نجاشى همچنين از كتاب تفسير احمد بن محمد بن حسين قمى ( م 350 ه ) ياد كرده است . « 4 » چنانكه پيداست تفاسير مذكور همگى روايى هستند ؛ چراكه پديدآورندگان آنها از محدثان بزرگ عصر خويش بودند . مسألهء اختلاف قرائات از مشكلات علوم قرآنى بود و بسيارى از دانشمندان مسلمان ، به تحقيق و بررسى در اين موضوع پرداخته ، كتابهايى نوشتند . در اين عصر ابو بكر جعابى ( م 344 ق ) از كسانى بود كه به اين امر توجه داشت . او كتابى تحت عنوان اختلاف أبىّ و ابن مسعود نوشت و به بيان قرائتهاى اين دو قارى صدر اسلام و اختلاف آنها پرداخت . « 5 » احمد بن محمد بن سيار هم كتابى در باب قرائات داشت . « 6 » پيش از اينها ابن حجّام دو كتاب دربارهء قرائت امير المومنين و قرائت ائمه عليهم السّلام نوشته بود « 7 » . كتابهايى هم دربارهء شأن نزول آيات قرانى نوشته مىشد ؛ از آن جمله كتابهايى بودند كه دربارهء آيات نازله در شأن اهل بيت نگارش مىيافتند و مىتوان از اين دسته به كتاب المصابيح فى ما نزل من القران فى اهل البيت نوشتهء احمد بن حسن اسفراينى ، كه نجاشى آن را كتابى خوب با فوايد بسيار توصيف كرده « 8 » ، كتابهاى ابن حجام دربارهء آيات نازل شده در شأن اهل بيت و
--> ( 1 ) . نجاشى ، همان ، ص 261 . ( 2 ) . همان ، ص 383 . ( 3 ) . طوسى ، همان ، ص 423 . ( 4 ) . همان ، ص 90 . ( 5 ) . همان ، ص 310 . ( 6 ) . نجاشى ، همان ، ص 80 . ( 7 ) . طوسى ، همان ، ص 423 . ( 8 ) . همان ، ص 93 .