حسن حسين زاده شانه چى
314
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
خواست تا كتابى بنويسد كه مرجع و معتمد او باشد . « 1 » درك اين امور ، عالمان شيعه را بر آن مىداشت تا به تأليف كتابهايى بپردازند كه اين مشكلات را رفع نمايد . مسألهء غيبت خود مشكل عقيدتى اساسى به شمار مىرفت كه شيعيان را دچار حيرت و سرگشتگى كرده بود . در واقع يك علت اين امر آن بود كه مدتها عالمان شيعه با پيروان ساير فرق شيعى ، كه معتقد به امام غايب بودند ، مانند اسماعيليه ، فطحيه و واقفيه ، مخالفت مىكردند و اينك خود بدان اقرار مىنمودند . اين مسأله به قدرى حساس و خطير بود كه طيف وسيعى از تأليفات را در زمان غيبت به خود اختصاص مىداد ، بهطورى كه كتابهاى متعددى در زمينهء تبيين مسألهء غيبت و رفع شبهات دربارهء آن و ردّ اقوال ساير فرقهها ، نوشته شد . اين كتابها عمدتا تحت عنوان كلى كتاب الغيبه ، يا الغيبة و كشف الحيره و يا عناوينى مشابه آن تأليف مىگرديد كه اشاره به وضعيت حيرتزدگى و سردرگمى مردم دارند . ابن بابويه قمى در ابتداى كتاب خود ، الامامة و التبصرة من الحيره ، كه يكى از بهترين مصاديق اين كتابها است ، به صراحت اين امر را بيان مىكند و مىگويد : ديدم بسيارى از كسانى كه پيمان دينى آنها درست ، و بر دين الهى ثابت قدم و خشيت آنها به درگاه خدا آشكار بود ، امر غيبت آنان را به حيرت واداشته و اين دوران بر آنها طولانى شده ، بهطورى كه وحشتى بر آنها داخل شده و اخبار وارده و آثار مختلف ، ايشان را به تفكر واداشته است . . . از اينرو اخبارى را گردآوردم كه پرده از اين حيرت بردارد و اندوه را بر طرف سازد و دربارهء عدد [ امامان ] خبر دهد و وحشت طول دوران غيبت را به انس بدل كند . . . « 2 » مشابه همين گفتار را شيخ صدوق در آغاز غيبت كبرى بيان مىكند و علت
--> ( 1 ) . صدوق ، من لا يحضره الفقيه ، مقدمه . ( 2 ) . ابن بابويه ، الامامة و التبصرة من الحيره ، مقدمه كتاب .