حسن حسين زاده شانه چى
312
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
تأليفات و تصنيفات يكى از شاخصههاى سنجش كيفيت و كميت وضعيت علمى در هر دورانى ، دستاوردهاى علمىاى است كه در آن عصر پديد آمده و مهمترين آنها ، كتابها و آثار مكتوب مىباشند ، از اينرو در ادامه به بررسى وضعيت تأليفات در اين دوره و زمينههاى آن خواهيم پرداخت . الف ) توسعه و تكامل در عصر غيبت صغرى تأليفات و تصنيفات علماى شيعه به نحو چشمگيرى افزايش يافته و بهگونهاى انسجام و تمركز يافت . پيش از غيبت نيز تأليفات بسيارى توسط محدثان و فقيهان شيعه صورت گرفته بود كه نمونهء بارز آن فراهم شدن اصول چهارصدگانه است ، با اين حال شرايط دوران غيبت اقتضا مىكرد كه اين امر با توسعه و گسترش بيشترى صورت پذيرد . مسألهء غيبت و عدم حضور امام ، بهعنوان كسى كه پاسخگوى همهء مسائل مردم بود و مردم در نهايت امر براى حل مشكلات و رفع اختلافات در مسائل علمى به وى مراجعه مىكردند ، مهمترين عامل در اين امر محسوب مىگرديد . كسانى كه درپى فراگيرى علوم بودند و يا آنانى كه در عمل به مسائل و احكام دين دچار مشكل مىشدند ، نيازمند مرجع ذىصلاحى بودند كه نياز آنها را برآورد . عدم امكان دسترسى مستقيم به امام ، اين مشكل را دوچندان مىكرد . محدوديت زمانى و مكانى نائبان خاص و همچنين مشكلات سياسى و فشارهايى كه از جانب دستگاه حكومتى بر آنها اعمال مىشد ، هم بر اين مشكلات مىافزود . از اينرو فقيهان و محدثان شيعه به ضرورت اين امر پى بردند كه بايستى علوم اهل بيت عليهم السّلام به صورت مدوّن درآيد و در اختيار مردم قرار گيرد تا پاسخگوى مسائل و رفعكنندهء مشكلات آنها باشد . در همين حال ، تقاضا براى ارائهء چنين كتابهايى از طرف مردم و طالبان علم