حسن حسين زاده شانه چى
27
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
وجود دوازده امام پرداخته است ، به اين نكته نيز اشاره فرموده كه دوازدهمين امام ، همان مهدى عليه السّلام است كه خداوند به دست او عدل و داد را بر جهان مستولى خواهد گرداند و ظلم و جور را كه تمام جهان را فراگرفته باشد از ميان برخواهد داشت . در اغلب اين روايات به مسأله غيبت حضرت مهدى نيز اشاره شده است . « 1 » اهميت مسألهء غيبت ، در كنار لزوم آگاهى دادن به ظهور مهدى عليه السّلام ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله را بر آن مىداشت تا از همان ابتدا به تبيين اين دو مسأله اساسى براى مسلمانان راسخ و با ايمان بپردازد . « 2 » برهمين اساس امامان عليهم السّلام نيز در هر زمان به فراخور حال و وضعيت جامعه ، موضوع غيبت امام دوازدهم را به شيعيان گوشزد مىكردند . رواياتى از اين دست و گاه با تفصيل بيشتر به فراوانى از امامان نقل شدهاند . انبوه رواياتى كه تا زمان امام صادق عليه السّلام براى شيعيان نقل شده بود ، مسأله غيبت را براى بسيارى از ايشان به باورى مسلّم تبديل كرده بود كه در وقوع آن شك نداشتند ، بلكه از امام عليه السّلام درباره چگونگى آن پرسش مىكردند . روايتى را كه حميرى نقل كرده حاكى از اين است كه روايات تذكردهنده به غيبت مهدى عليه السّلام تا چه حد رواج داشت « 3 » . با نزديك شدن زمان غيبت ، گفتار امامان عليهم السّلام در اين باب از تصريح بيشترى برخوردار مىشد . رواياتى كه از امام جواد و امام هادى و
--> ( 1 ) . صدوق ، كمال الدين و تمام النعمه ، ص 286 . ( 2 ) . سخنان و بشارتهاى رسول خدا درباره ظهور مهدى عليه السّلام فقط در كتابها و آثار شيعيان نقل نشده ، بلكه در كتابهاى روايى قديمى اهل سنت نيز بسيارى از اين روايات ذكر شدهاند از جمله در مسند احمد بن حنبل ، صحيح محمد بن اسماعيل بخارى ، صحيح مسلم بن حجاج قشيرى ، سنن ترمذى و شمار ديگرى از مسانيد روايى . بر همين اساس شمارى از نويسندگان و عالمان اهل سنت كتابهايى در اين موضوع نوشتهاند ، مانند : اخبار المهدى ، حسن بن احمد همدانى ؛ البرهان فى علامات مهدى آخر الزمان ، على بن حسام الدين متقى هندى ؛ البيان فى اخبار صاحب الزمان ، محمد بن يوسف كنجى شافعى ؛ علامات المهدى ، جلال الدين سيوطى ، علامات المهدى المنتظر ، ابن حجر هيثمى شافعى . ( 3 ) . صدوق ، همان ، ص 342 .