اين جوّ علمى قم چنان موقعيت علمى ثابت و معقولى را براى آن پديد آورده بود كه مىتوانست مرجع حل و فصل برخى مشكلات و مسائل علمى باشد ، به ويژه در عصر غيبت كه عدم حضور امام عليه السّلام اين امر را محسوس‌تر مىساخت ، تا جايى كه گاه نائبان خاص امام عليه السّلام ، در پاره‌اى مسائل به رأى و نظر علماى قم توجه مىكردند . نقل شده است كه حسين بن روح ، نائب سوم ، كتابى بنام التاديب را نزد گروهى از علماى قم فرستاد و از آن‌ها خواست تا آن را بررسى كنند و ببينند چه مقدار از مطالب آن با نظر آن‌ها مخالفت دارد . عالمان قم پس از بررسى كتاب ، اظهار داشتند كه جز يك مسأله ، بقيهء مطالب كتاب تأييد مىگردد . « 1 » اين امر نشان دهندهء آن است كه مكتب علمى قم ، مبناى اساسى براى سنجش آراء و اقوال علمى شيعيان محسوب مىشد . جوّ علمى قم كاملا تحت‌تأثير مكتب حديثى و متأثر از محدثان بزرگ شيعه بود ، كه تعداد كثيرى از آن‌ها در اين شهر به سر مىبردند . در ميان تعداد بىشمار محدثان و فقيهان اين شهر در عصر غيبت ، حتى به نام يك متكلم و يا عالمى با گرايش‌هاى كلامى برنمىخوريم . در اين عصر خاندان‌هاى علمى قديمى و علماى برجسته در قم مىزيستند . مهم‌ترين اين خاندان‌ها اشعريان بودند كه از چهره‌هاى شاخص ايشان مىتوان به احمد بن محمد بن عيسى ( م 280 ق ) ، محمد بن احمد بن يحيى اشعرى ( م 280 ق ) ، سعد بن عبد اللّه قمى ( م 299 ق ) و ابو على احمد بن ادريس ( م 306 ق ) اشاره كرد . خاندان برقى از وابستگان و مواليان اشعريان بودند كه محدثان و علماى برجسته‌اى از ميان آن‌ها ظهور نمودند . اين خاندان نيز در اصل كوفى بودند كه به قم مهاجرت كردند و در قريهء برق‌رود سكنى گزيدند و از اين‌رو به نام برقى شهرت يافتند . از شخصيت‌هاى برجستهء اين

--> ( 1 ) . طوسى ، الغيبه ، ص 227 و 240 .