حسن حسين زاده شانه چى

239

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

حاوى عقايد كفرآميز بودند ، يافتند و حكم اعدامش را صادر نمودند . « 1 » با مرگ او بار ديگر آرامش به جامعهء شيعه بازگشت و ابن روح ، نفوذ و اقتدار خويش را بازيافت و از نزديكان خليفه الراضى باللّه گرديد ؛ اما پيروان شلمغانى ، كه به نام شلمغانيه يا عزاقريه خوانده مىشدند همچنان باقى بودند . آنان به عقايد او دربارهء حلول خداوند در وجود ائمهء اطهار و حلول ارواح ائمه عليهم السّلام در وجود ابن روح باور داشتند و اباحىگرى در ميان آن‌ها شايع بود . به گفتهء ابن اثير ، آن‌ها تا سال 340 ق همچنان به فعاليت خود ادامه دادند . « 2 » ابن روح تا سال 326 ق در قيد حيات بود و پس از درگذشت او ، جسدش را در قريهء نوبختيه ، در سمت غربى بغداد به خاك سپردند . « 3 » 4 . نائب چهارم و حوادث دوران او ( 326 - 329 ق ) ابن روح پيش از وفاتش ، به دستور صريح امام ، ابو الحسن على بن محمد سمرى را به جانشينى خود در نيابت خاصه تعيين كرد . خاندان سمرى از خاندان‌هاى معروف و بنام شيعه بود . بسيارى از اعضاى اين خاندان در بصره مىزيستند . آن‌ها نيمى از درآمد املاك بسيار خود را وقف امام يازدهم نموده بودند كه هر سال درآمد آن را به نزد امام مىفرستادند و با آن حضرت مكاتبه داشتند . « 4 » بعضى از وابستگان سمرى نيز از كارگزاران امام دوازدهم عليه السّلام محسوب

--> ( 1 ) . همان . از كسان ديگرى كه در همين زمان ادعا كرد وكيل امام دوازدهم است ، حسين بن منصور حلّاج بود . او تلاش كرد تا شيعيان را به گرد خود جمع كند ؛ ولى علماى شيعه در مناظراتى كه با او داشته ، ادعاى وى را ابطال و طرد كردند . از اين پس حسين بن منصور ادعاهاى بزرگ‌ترى چون اتحاد و حلول را مطرح كرد ، چنان‌كه حسين بن روح ، نائب امام در گفتگو با يكى از شيعيان به آن اشاره مىكند و او را لعن مىنمايد . طوسى ، الغيبه ، ص 405 ، او سرانجام به اتهام كفر و الحاد اعدام شد . ر . ك : قرطبى ، صلة تاريخ الطبرى ، ص 60 - 74 . ( 2 ) . ر ك : ابن اثير ، همان ، ج 7 ، ص 240 و مشكور ، فرهنگ فرق اسلامى ، ص 257 . ( 3 ) . طوسى ، الغيبه ، ص 252 . ( 4 ) . ر ك : مسعودى ، اثبات الوصيه ، ص 246 .