اين مدعيان غالبا از ميان وكلاى قديمى بيرون مىآمدند و داراى انديشه‌هاى غالىگرى بودند . كار آن‌ها ابتدا با ادعاى نيابت خاص امام دوازدهم آغاز مىگرديد و پس از چندى مدعى مقامات بالاترى مىشدند و نيابت نائبان خاص را انكار مىكردند . احمد بن هلال عبرتائى ، از نخستين كسانى بود كه نيابت محمد بن عثمان را منكر شد . ابن هلال پيش از اين از عالمان و راويان برجستهء شيعه محسوب مىگرديد و مدتى وكيل مردم عراق بود ؛ اما از پذيرش نيابت محمد بن عثمان سرباز زد . او به زودى از طرف محمد بن عثمان مورد مذمت قرار گرفت و مطرود شد و در توقيعى از امام كه به دست محمد رسيد ، از ابن هلال به بدى ياد كرده و بر او نفرين فرستاده نشده بود . در اين توقيع چنين آمده است : نسبت به آن‌چه دربارهء اين صوفى رياكار گفته بودى ، خدا عمر او را كوتاه گرداند . « 1 » ابن هلال در همان سال 268 ق ، سال صدور توقيع ، مرد و بعد از مرگ او توقيعى صادر شد مبنى بر اين‌كه خداوند به دعاى امام ، عمر او را كوتاه گردانيد « 2 » ؛ اما ظاهر زهدگرايانهء او ، كه جنبهء رياكارى داشت ، عده‌اى را به خود فريفته بود ، از اين‌رو پس از مرگش عده‌اى از شيعيان از محمد بن عثمان خواستند كه از امام عليه السّلام دربارهء وى استفسار كند . امام در پاسخ فرمود : ابن هلال گناهكارى اصلاح‌ناپذير بود و خداوند گناهان او را نخواهد آمرزيد . او مانند شخصى خودسر و مستكبر رفتار كرد و وجوهات شرعى را براى خود نگاه داشت و از انجام فرامين ما امتناع نمود . . . « 3 » . بعدها در توقيع ديگرى كه به مناسبت ارتداد شلمغانى صادر گرديد ، به تبرّى امام عليه السّلام از ابن هلال نيز اشاره شده بود . « 4 » دومين كسى كه به مخالفت با محمد بن

--> ( 1 ) . همان ، ص 489 . ( 2 ) . همان‌جا . ( 3 ) . طوسى ، اختيار معرفة الرجال ، ص 536 . ( 4 ) . طبرسى ، الاحتجاج ، ج 2 ، ص 289 .