حسن حسين زاده شانه چى
219
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
دوباره آغاز كنند . بازرسى خانهء امام حسن عليه السّلام و منازل همجوار بار ديگر آغاز شد ، اما باز هم هيچ اثر و نشانهاى نيافتند . « 1 » ادعاهاى جعفر مبنى بر اينكه او وصى و جانشين برادرش است ، طرفداران زيادى نيافت . تنها برخى افراد جاهطلب ، كه سابقهء انحراف از سيرهء ائمه عليهم السّلام داشتند و كسانىكه از مسأله امامت و جانشينى حضرت مهدى عليه السّلام كاملا آگاه نبودند ، اطراف او را گرفتند . در اين ميان افرادى از فرقهء فطحيّه وجود داشتند كه همان استدلالهاى قديمى در باب امامت عبد الله افطح را دربارهء امامت جعفر تكرار مىكردند . صرفنظر از اين افراد ، پذيرش جعفر بهعنوان امام براى اكثريت شيعيان امرى نامعقول بود ؛ زيرا آنان ، باتوجه به فساد اخلاقى و دينى جعفر ، صلاحيت احراز چنين مقامى را در او نمىديدند و هيچيك از علائم امامت ، يعنى علم و بروز معجزه و كرامات ، را در او نمىيافتند ؛ لذا ادعاهاى او راه به جايى نبرد . علاوهبر مسألهء جعفر و پيدايش فرقهء جعفريه ، ظهور آراى ديگر در باب جانشينى امام عسكرى و امامت بعد از ايشان نيز مشكلساز بود و موجب شكلگيرى فرقههاى ديگرى مىشد كه عقايد خاصى در باب امامت داشتند و ما پيش از اين درباره آنها صحبت كرديم . به نظر مىرسد عثمان بن سعيد عمرى در قضيهء جعفر هيچ دخالت مستقيمى نداشت . او چنانكه اشاره شد ، پس از تدفين امام عسكرى عليه السّلام به بغداد آمد . بغداد شهر بزرگى بود و جمعيت شيعهء قابلتوجهى داشت . محلهء كرخ معروفترين محلهء شيعهنشين شهر محسوب مىشد كه عثمان نيز در آنجا سكنى گزيد . محيط باز شهر بغداد آزادى عمل بيشترى به او مىداد ، علاوه بر اينكه بغداد به شهر كوفه ، مركز اصلى و پايگاه قديمى تشيع در عراق نزديكتر بود و اينك بازماندهء
--> ( 1 ) . طوسى ، الغيبه ، ص 158 .