حسن حسين زاده شانه چى
210
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
چندى قرار داشت كه مهمترين آنها ، گسترش و پراكندگى جامعهء شيعى و عدم امكان دسترسى مستقيم همگان به امام و نيز محدوديت عملكرد و روابط ائمه عليهم السّلام با شيعيان محسوب مىشد . در قرن دوم هجرى ، جامعهء شيعى به نحو چشمگيرى در نواحى مختلف سرزمينهاى اسلامى گسترش پيدا كرد و شيعيان با روندى روبه تزايد در شهرهاى گوناگون تجمع يافتند . اين مجامع شيعى ، بهطور طبيعى نيازمند ارتباط با امامان عليهم السّلام بودند تا مسائل دينى خويش را فراگرفته ، مشكلات خود را حل و فصل كنند و در ضمن اموال خمس و زكات خود را نيز به امام بسپارند ، اما دورى راهها و بعد مسافت ، اين امكان را براى همگان فراهم نمىساخت ، از اينرو ، اين امور معمولا توسط افرادى كه بهعنوان نماينده از سوى شيعيان يك شهر يا ناحيه انتخاب شده و به حضور امام مىرسيدند ، انجام مىگرديد . مشابه همين اقدام از سوى ائمه عليهم السّلام نيز با تعيين وكيلانى براى شهرها و نواحى مختلف صورت مىگرفت و اين امر به جهت محدوديت ارتباط رسمى و مستقيم امامان عليهم السّلام با شيعيان بود . بخشى از اين محدوديتها از جانب عباسيان بر ائمه عليهم السّلام تحميل مىشد و بخش ديگر به واسطهء تقيه امامان عليهم السّلام و به جهت پرهيز از خطرات و تهديداتى كه از طرف حكومت متوجه ايشان و شيعيان بود ، اعمال مىگرديد . در زمان امام صادق عليه السّلام و با اقدامات ايشان ، اين سيستم به صورت نظام سازمانيافتهاى درآمد . امام عليه السّلام باتوجه به ضرورت اين امر ، افرادى را بهعنوان وكيل از جانب خويش تعيين مىكرد تا همان وظايف را انجام دهند . اين كار مزيت ديگرى نيز داشت و آن كاهش رفتوآمد شيعيان از شهرهاى مختلف و تماس مستقيم آنان با امام عليه السّلام بود كه در جوّ سياسى آشفتهاى كه منصور خليفهء عباسى عليه شيعيان ايجاد كرده بود ، در جهت حفظ جان امام و شيعيان مىتوانست مفيد باشد .