حسن حسين زاده شانه چى
20
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
2 . 1 . منابع غيراختصاصى منابع غيراختصاصى ، كه در موضوعات مختلف نوشته شدهاند و بهطور خاص به بحث مهدويت و غيبت نپرداختهاند ، مكمل اطلاعات منابع اختصاصى هستند . اين تأليفات شامل كتابهاى سيره ، مناقب ، رجال و فهرستها و مجموعههاى روايى مىباشند . از كتب سيرهاى مىتوان چند مورد شاخص را نام برد كه الارشاد مفيد از جمله آنها است ؛ اگرچه اطلاعات مربوط به امام مهدى ( عج ) و رويدادهاى عصر غيبت در اين كتاب چندان زياد نيست ، با اين حال نبايد آنها را از نظر دور داشت ، چنانكه همين مطالب ، مورد استفاده و توجه نويسندگان بعدى قرار گرفت ، از جمله فضل بن حسن طبرسى ( م 548 ق ) در كتاب اعلام الورى خود ، كه با فاصلهء نسبتا زيادى از الارشاد نوشته شده است . در فصلى جداگانه به ذكر ارتباطات شيعيان با امام عليه السّلام و بالعكس پرداخته است كه بيشتر مطالب آن منقول از شيخ صدوق و كلينى مىباشد . از ديگر كتب سيرهاى ، كشف الغمهء على بن عيسى اربلى ( م 693 ق ) را بايد نام برد كه اگرچه با فاصله زمانى زيادى از غيبت صغرى نوشته شده ؛ اما از منابع معتبر سيرهاى به شمار مىرود و اطلاعات آن در باب مهدويت قابلتوجه و برگرفته از منابع پيشين است . در ميان كتب مناقب نيز آثار قابل توجهى در اين خصوص وجود دارند كه كتاب كفاية الاثر نوشتهء على بن محمد خزاز قمى ، نويسندهء قرن چهارم هجرى ، از اولين اين آثار به شمار مىرود كه باقى مانده است . نويسنده پس از ذكر فضايل و سيرهء يازده امام ، رواياتى دربارهء حضرت مهدى ( عج ) مىآورد كه اطلاعات زيادى دربارهء وقايع عصر غيبت به دست مىدهد . در اين زمينه كتاب المناقب ابن شهر آشوب مازندرانى مطالب بيشترى دارد ؛ اما بيشتر از همه ، كتاب الخرائج و الجرائح قطب الدين راوندى ( م 573 ق ) اطلاعاتى را دربارهء اوضاع شيعيان در