نوبختيان : از خاندان‌هاى كهن ايرانى بودند كه به علم و دانش شهرت داشتند و در آغاز حكومت عباسيان به اسلام درآمدند . سابقهء تشيع اين خاندان به درستى دانسته نيست ، ولى از همان قديم الايام به گرايش‌هاى شيعى مشهور بودند . « 1 » و اخبارى دربارهء ارتباط اولين اعضاى اين خاندان با ائمه عليهم السّلام نقل شده است . « 2 » برخى بزرگان اين خاندان در قرن سوم ، شاگردان ائمه عليهم السّلام بودند و در عصر غيبت صغرى برخى از ايشان از متكلمان و انديشمندان بزرگ شيعه به شمار مىرفتند « 3 » و سومين نائب خاص امام غايب عليه السّلام ، حسين بن روح نوبختى ، نيز نسب در همين خاندان دارد . بعضى از اعضاى اين خاندان در عصر غيبت از چهره‌هاى فعال سياسى بودند . آل نهيك : از خاندان‌هاى بزرگ شيعى در كوفه و بصره و از ذريه نهيك كوفى بودند و در قرن‌هاى دوم و سوم هجرى در كوفه و مراكز علمى آن شأن و شكوهى داشتند . در عصر غيبت نيز برخى از رجال علمى اين خاندان به چشم مىخورند كه از زمرهء راويان و محدثان و مؤلفان بودند . « 4 » آل مهزم : از خاندان‌هاى بزرگ علمى شيعه در بصره بودند كه شاخه‌اى از قبيله عبد القيس به شمار مىرفتند . گرايش آنان به تشيع ، به زمان امام على عليه السّلام و حضور وى در عراق مىرسد و از اين خاندان شخصيت‌هاى ممتازى از جمله در حوزهء ادبيات و شعر ظهور كردند . « 5 »

--> ( 1 ) . النديم ، الفهرست ، ص 179 . ( 2 ) . ر . ك : اقبال ، خاندان نوبختى ، ص 19 به نقل از مجلسى ، بحار الانوار ، ج 14 ، ص 132 . ( 3 ) . درباره شرح احوال اينان به فصل ششم مراجعه كنيد ( 4 ) . هم‌چنين : نجاشى ، رجال ، ص 158 و 160 و 232 و طوسى ، الفهرست ، ص 257 . ( 5 ) . ر . ك : همان ، ص 218 و قفطى ، انباء الرواة على ابناء النحاة ، ج 3 ، ص 81 .