گفته است كه مردم قم شيعيان غالى هستند « 1 » و اصطخرى نيز در كتاب خود اظهار داشته است كه اكثريت مردم آن شيعه مذهبند . « 2 » بر همين اساس در تحقيقات جديد نيز از شهر قم به‌عنوان يكى از شهرهاى مهم شيعى در اين قرن ، قرن چهارم ، ياد شده است . « 3 » روابط گستردهء شيعيان قم با امامان عليهم السّلام حكايت از اين دارد كه از نيمه قرن دوم هجرى ، اين شهر مهم‌ترين مركز تشيع در نواحى شرقى بوده است . روايات متعددى از ائمه عليهم السّلام از جمله امام صادق عليه السّلام در فضيلت قم و اهل آن بيان شده كه نشان‌دهنده اهميت اين شهر و جايگاه مردمش در جامعهء شيعه مىباشد . در روايتى امام صادق عليه السّلام چنين فرموده است : قم سرزمين ما و شيعيان ماست . « 4 » همين‌طور نقل شده است كه امام عسكرى عليه السّلام براى مردم قم و آبه ( آوه ) نامه نوشت و براى آنان آرزوى هدايت الهى كرد . « 5 » گروه‌هايى از شيعيان قم و يا نمايندگانى از ايشان براى ديدار با امام عليه السّلام و دريافت پاسخ سؤالاتشان به سامرا مىآمدند . « 6 » در آخرين سال‌هاى حيات امام عسكرى عليه السّلام بود كه گروهى از معتمدين قم ، كه برخى از اصحاب نزديك امام نيز به شمار مىرفتند و براى ملاقات با آن حضرت به سامرا آمده بودند ، موفق شدند با فرزند ايشان ، امام دوازدهم ( عج ) نيز ديدارى داشته باشند و امام عسكرى عليه السّلام در اين ديدار حضرت مهدى ( عج ) را به آنان معرفى نمود . « 7 » تشيع يكپارچهء مردم قم ، در تمام ممالك اسلامى شناخته شده بود و دليل

--> ( 1 ) . مقدسى ، احسن التقاسيم ، ص 395 . ( 2 ) . اصطخرى ، المسالك و الممالك ، ص 209 . ( 3 ) . ر . ك : آدام متز ، تمدن اسلامى در قرن چهارم هجرى ، ج 1 ، ص 77 . ( 4 ) . قمى ، سفينة البحار ، ج 2 ، ص 447 . ( 5 ) . همان . ( 6 ) . صدوق ، همان ، ص 476 . ( 7 ) . همان ، ص 384 و ص 407 .