حسن حسين زاده شانه چى
127
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
از لطف و عنايت خليفه محروم گردد . « 1 » اين اقدامات او سبب افزايش شمار اماميان در بغداد مىشد . « 2 » ابن فرات همچنين با حسين بن روح ، نائب امام دوازدهم در ارتباط بود و كمكهاى مالى به او مىرسانيد . در دوران وزارت او كسى نمىتوانست به ابن روح آزارى برساند . « 3 » ابن فرات مىكوشيد تا توصيههاى وى را دربارهء شيعيان به كار بندد و در همين راستا مناصب و مشاغلى در دربار و امور دولتى به آنان مىسپرد . « 4 » او علاوه بر پسران خود ، كسان ديگرى از خاندان نوبختى و ديگر شيعيان را به مشاغل دولتى و حكومتى مىگمارد و بدين ترتيب ، در دوران وزارت او وضعيت نسبتا مناسبى براى شيعيان فراهم شده بود كه مىتوانستند از آن ، در جهت نشر و احياى تشيع بهره ببرند ؛ ولى دورههاى كوتاهمدت و منقطع وزارت او ، اين فرصت مناسب را از بين مىبرد بهخصوص كه او در دورههاى دوم و سوم وزارتش به شدت گرفتار درگيرىهاى داخلى و رقابت ميان اميران دربارى شده بود . از ديگر شخصيتهاى شيعى در اين عصر ، كه مدتى مقام وزارت را به دست داشت ، ابو الفتح فضل بن جعفر ، برادرزادهء على بن فرات وزير بود . فضل بن جعفر از شخصيتهاى برجسته سياسى در اين دوران ، و دومين چهرهء نامآور خاندان فرات است كه به ابن فرات دوم شهرت يافت . بهنظر مىرسد ، آغاز فعاليتهاى وى در مشاغل حكومتى ، پس از مرگ پدرش ابو الخطاب جعفر بود ، كه رياست ديوان خراج مشرق و مغرب را به عهده داشت و او از جانب ابن فرات وزير ، به
--> ( 1 ) . قرطبى ، صلة تاريخ الطبرى ، ص 68 . ( 2 ) . اقبال ، خاندان نوبختى ، ص 97 - 98 . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . جاسم حسين ، تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ، ص 198 .