نبوده ، اگر گوينده از كسانى باشد كه بتوان به گفتهء او اعتماد كرد ، مانند اينكه دو نفر عادل بلكه يك عادل خبر دهد ، و گرنه ، بنابر اقوا كفّاره هم واجب است . ( 1 ) هشتم - آنكه در هواى صاف به واسطهء تاريكى يقين كند كه شب شده و افطار كند ، بعد معلوم شود كه شب نبوده ، ولى اگر علّتى ( مانند ابر و غبار شديد ) در هوا باشد و لذا گمان كند شب شده و افطار كند ، بعد معلوم شود اشتباه كرده ( مغرب نبوده ) ، قضا بر او واجب نيست . ( 2 ) نهم - آنكه براى خنك شدن با مضمضه يا غير آن آب را در دهان كند و بىاختيار داخل حلق شود ، و همچنين است اگر آب را بىجهت در دهان نمايد ( و بىاختيار فرو رود قضاى روزه واجب است ) و امّا اگر فراموش كند و آب را فرو ببرد قضاء بر او واجب نيست و همچنين است اگر براى وضوى نماز مضمضه كند و بىاختيار فرو رود كه قضاء بر او واجب نيست و احتياط مستحب آن است كه به موردى كه وضوء براى نماز واجب باشد اكتفا شود ، اگر چه واجب نبودن قضاء ( در مضمضه ) براى هر وضويى بلكه براى مطلق طهارت ، خالى از قوّت نيست . ( 3 ) شرايط صحيح بودن روزه و واجب بودن آن ( 4 ) مسألهء 1 - شرايط صحيح بودن روزه چند چيز است : اسلام و ايمان و عقل و خالى بودن از حيض و نفاس . پس روزه از غير مؤمن اگر چه در جزئى از روز ايمان نداشته باشد ، صحيح نيست . بنابراين اگر در بين روز ، مرتدّ شود و دوباره به اسلام برگردد ، روزه او صحيح نيست . اگر چه روزه معيّنى باشد و قبل از ظهر تجديد نيّت كند و همچنين است روزه از شخص ديوانه اگر چه ادوارى باشد خواه تمام روز را فراگيرد و خواه در جزئى از روز باشد ، ( صحيح نيست ) و همچنين است كسى كه مست يا بيهوش شود و براى كسى كه از مستى به هوش آيد ، اگر قبلا نيّت روزه داشته احتياط ( مستحب ) است كه روزهء آن روز را تمام كند و قضايش را هم بگيرد و براى كسى كه از بىهوشى به هوش آمده و قبلا هم نيّت روزه داشته احتياط ( مستحب ) است كه آن را تمام كند و اگر نيّت روزه نداشته ، قضاء كند و روزهء شخص خواب ، اگر قبل از خواب ، نيّت روزه داشته ، صحيح است اگر چه تمام روز را خواب باشد . و همچنين زن حائض و نفساء روزه‌اش صحيح نيست ، اگر چه يك لحظه قبل از مغرب عارض شود يا يك لحظه بعد از سپيدهء صبح قطع شود و از شرايط صحيح بودن روزه آن است كه ، بيمارى يا چشم دردى نداشته باشد كه روزه برايش ضرر دارد ، كه باعث اين مىشود ، مرض و درد چشم شديد شود ، يا بهبودش طولانى شود و يا درد آن بيشتر گردد ، چه يقين كند كه روزه ضرر دارد و چه احتمال آن به