( 1 ) مسألهء 5 - امام از مأمومى كه در ركعت اوّل و دوّم به او اقتدا كرده ، فقط قرائتش را متحمّل است [ به عهده مىگيرد ] و اما در ركعت دوّم و سوّم مانند كسى است كه فرادا نماز مىخواند ، اگر چه امام در اين دو ركعت [ آخر هم ] سورهء حمد را بخواند و مأموم صداى او را بشنود . البّته بر احتياطى كه در اوّل باب ذكر شد ، محافظت نمايد و اگر به ركعت اوّل و دوّم نماز جماعت نرسيد ، خواندن قرائت در آنها بر مأموم واجب است ، زيرا آن دو ، دو ركعت اول نمازش مىباشد و اگر امام ( در ركوع ) مهلت به او نداد كه قرائتش را تمام كند ، به خواندن حمد اكتفا كند و سوره را نخواند و در ركوع به او ملحق شود و اگر بازهم به او مهلت نداد تا حمد را بخواند بنابر اقوا جايز است كه قرائت را تمام كند و در سجده به او ملحق شود شايد به احتياط هم نزديكتر باشد - اگر چه قصد فرادا نمودن بر او جايز است . ( 2 ) مسألهء 6 - اگر در ركعت دوّم اقتدا كند ، امام قرائت او را در اين ركعت تحمّل مىكند و مأموم در قنوت و تشهّد از امام تبعيّت مىكند و احتياط آن است كه در موقع تشهّد خواندن امام ، به حالت تجافى بنشيند ، سپس بعد از آن كه براى ركعت دوّم مىايستد ، واجب است در آن ركعت ، قرائت بخواند زيرا آن ركعت ، ركعت سوم امام مىشود ، چه امام در ركعت سوّم حمد بخواند يا تسبيحات . ( 3 ) مسألهء 7 - در جايى كه واجب است مأموم پشت سر امام قرائت بخواند ، مثل آن كه امام يك ركعت يا دو ركعت را قبل از مأموم خوانده باشد و يا در جايى كه قرائت مأموم مستحبّ است - مثل اين كه در ركعت اول و دوّم نماز جهرى - در صورتى كه صداى امام را نشنود ، ( در اين گونه موارد ) واجب است كه قرائت را آهسته بخواند ، اگر چه نماز جهرى باشد . ( 4 ) مسألهء 8 - اگر در ركعت دوّم و سوّم به امام برسد و قبل از ركوع به او اقتدا كند ، واجب است قرائت را بخواند و اگر امام به او مهلت ندهد ، سوره را نخواند و اگر بداند كه قبل از ركوع به او اقتدا كند ، به او مهلت خواندن سورهء حمد را نمىهد ، احتياط آن است كه به او اقتدا نكند تا به ركوع رود و [ وقتى كه به ركوع رفت ، ] تكبيرة الاحرام را بگويد و با او ركوع نمايد و در اين صورت قرائت بر او واجب نيست . ( 5 ) مسألهء 9 - متابعت مأموم از امام در افعال نماز واجب است ؛ به اين معنى ، كه در آنها نه بر امام مقدّم شود و نه آن كه از او زياد عقب بيفتد و امّا متابعت در اقوال جز در تكبيرة الاحرام واجب نيست ، زيرا در تكبيرة الاحرام واجب است كه نه بر امام مقدّم شود و نه آن كه همزمان با او بگويد و احتياط آن است كه قبل از تمام كردن تكبيرة الاحرام امام ، شروع به گفتن آن ننمايد و در آنچه ذكر شد ، فرقى بين اقوالى كه بشنود يا نشنود ، نيست ، اگر چه متابعت از امام در قول مسموع و خصوصا در سلام گفتن ، موافق احتياط است و اگر متابعت واجب را ترك كند ، گناه كرده است ، و لكن نماز و جماعتش صحيح است ، مگر در حالى كه امام به قرائت