به قضاى آن و اگر اصل حكم را مىداند ، ولى بعضى از خصوصيّات را نداند ، مثلا نداند كه سفر چهار فرسخى با قصد برگشتن ، موجب قصر مىشود ، يا ( نداند ) كسى كه شغلش سفر است اگر ده روز در شهرش اقامت نمايد ، در سفر اوّل بر او قصر واجب است و مانند اينها و ( چنين كسى ) نماز را تمام بخواند ، واجب است كه در وقت اعاده كند و در خارج وقت قضا نمايد همچنين است اگر حكم مسأله را بداند ، ولى موضوع آن را نداند ، مثل اينكه خيال كند كه مقصد او به مقدار مسافت نيست و حال آن كه مسافت باشد و نماز را تمام بخواند و امّا اگر فراموش كند كه مسافر است و نماز را تمام بخواند ، چنانچه در وقت متوجّه شود ، واجب است اعاده نمايد و اگر در خارج وقت متوجّه گردد ، قضا بر او واجب نيست . ( 1 ) مسألهء 2 - بنابر اقوا ، آنچه در مسألهء قبل دربارهء نماز گفته شد ، دربارهء روزه هم جارى است . پس اگر مسافرى كه نبايد روزه بگيرد ، عالما و عامدا روزه بگيرد ، روزه‌اش باطل است و اگر به جهت ندانستن اصل حكم روزه بگيرد ، روزه‌اش صحيح است ، ولى اگر به جهت ندانستن بعضى جزئيّات مسأله يا به جهت جهل به موضوع ، روزه گرفته باشد ، باطل است و در صورتى كه به جهت فراموشى روزه بگيرد به نماز ملحق نمىشود ( باطل است ) ، بنابراين قضاى آن واجب است . ( 2 ) مسألهء 3 - كسى كه وظيفه‌اش تمام خواندن نماز است ، در صورتى كه قصر بخواند نمازش مطلقا باطل است ، حتى كسى كه قصد اقامت كرده و نماز را قصر خوانده ، چون نمىدانسته ، حكم او تمام خواندن است . ( 3 ) مسألهء 4 - اگر كسى كه فراموش كرده ، در سفر است ، مشغول نماز شده در اثناى آن يادش بيايد ، چنانچه قبل از ركوع ركعت سوّم باشد ، بايد نماز را بطور قصر پايان دهد و به همان اكتفا كند و اگر بعد از آن يادش بيايد ، نمازش باطل است و اگر حتّى براى يك ركعت وقت داشته باشد ، واجب است آن را اعاده نمايد . ( 4 ) مسألهء 5 - اگر وقت نماز فرا رسد و او در حضر باشد و توانايى خواندن نماز را هم داشته باشد ، قبل از آن كه نماز بخواند ، مسافرت نمايد و از حدّ ترخّص بگذرد و وقت هنوز باقى باشد ، واجب است قصر بخواند . لكن احتياطا تمام هم بخواند و ترك اين احتياط سزاوار نيست و اگر وقت فرا رسد و او در سفر باشد و قبل از خواندن نماز به حضر بيايد و وقت باقى باشد ، واجب است تمام بخواند و احتياط آن است كه قصر هم بخواند . ( 5 ) مسألهء 6 - اگر در حضر نمازى از او فوت شود ، واجب است آن را بطور تمام - و لو در مسافرت - قضا نمايد ، كما اينكه اگر نمازى از او در سفر فوت شود ، واجب است آن را بطور قصر - و لو در حضر - قضا نمايد . ( 6 ) مسألهء 7 - اگر از كسى كه اول وقت در حضر و در آخر وقت در مسافرت است يا عكس آن ، نمازى فوت شود ، بنابر اقوا بايد رعايت وقت فوت نماز نمايد ؛ يعنى ، آخر وقت ،