آنها پس از جدا شدن آن اشكالى ندارد . ( 1 ) ولى سجده بر پوست چسبيده به آنها صحيح نيست . مگر آنكه مانند پوست سيب و خيار باشد كه و لو به تبع خود ميوه خورده مىشود يا آنكه بعضى اوقات و يا بعضى از مردم آن را مىخورند [ كه سجده بر پوست چنين ميوه‌هائى - خواه متصل به ميوه و خواه جدا از آن - جايز نيست ] و همچنين بنابر احتياط واجب سجده بر پوست حبوبات كه به تبع خود آنها خورده مىشود ، جايز نيست ولى سجده بر پوست هستهء ميوه‌ها در صورتى كه از مغز آن كه خوردنى است جدا شود . جايز است و در صورتى كه مغز آن حتى بعد از انجام عملياتى روى آن خوردنى نباشد سجده بر پوست آن حتى اگر جدا نشده باشد جايز است . كما اينكه سجده بر غير خوردنى مثل حنظل [ 1 ] و خرنوب [ 2 ] و مانند اينها اشكالى ندارد و همچنين سجده بر كاه و علف تازه و مانند اينها ، مانعى ندارد و استعمال توتون مانع جواز سجده بر آن نيست . و احتياط واجب آنست كه بر نخاله گندم و جو ( كه بعد از غربال كردن باقى مىماند ) و همچنين بر پوست خربزه و مانند آن ، سجده نشود . و بعيد نيست كه سجده بر پوست برنج و انار بعد از جدا شدن جايز باشد و حكم پوشيدنى ( از روئيدنىها ) همان حكم خوردنى است . بنابراين سجده بر پنبه و كتان حتى قبل از آنكه وقت ريسيدن آنها برسد ، جايز نيست . ولى سجده بر چوب پنبه و كتان و غير چوب مثل برگ درخت و برگ درخت خرما و مانند اينها كه معمولا از آنها لباس تهيه نمىشود اشكالى ندارد بنابراين سجده بر كفش چوبى و لباسى كه از برگ درخت خرما مثلا بافته شده مانعى ندارد تا چه رسد به حصير و بوريا و بادزن و مانند اينها ، [ كه مسلّما اشكالى ندارد ] و احتياط واجب آنست كه بر قنب ( كنف يا گياه شاهدانه ) سجده نشود كما اينكه احتياط و بهتر آنست كه بر كاغذى كه از گياه گرفته نشده مثل آنكه از حرير و ابريشم گرفته شده باشد ، سجده نشود اگر چه بنابر اقوا سجده بر كاغذ مطلقا ( از هر چه گرفته شده باشد ) جايز است . ( 2 ) مسألهء 11 - در حال اختيار ، محل سجده بايد طورى باشد كه بتوان پيشانى را روى آن برقرار نمود ، بنابراين سجده بر گل‌ولاى كه خود را نگرفته بلكه بر خاكى كه پيشانى ، روى آن استقرار ندارد ، جايز نيست و سجده بر گل در صورت استقرار پيشانى روى آن اگر چه به پيشانى بچسبد جايز است ، و البته گل را در صورتى كه حائل باشد ، بايد از پيشانى ، براى سجدهء دوم بر طرف نمود . و اگر فقط گلى كه خودش را نگرفته براى سجده داشته باشد . بايد بر همان گل سجده كند . به اين ترتيب كه پيشانى را روى آن بگذارد ولى تكيه بر آن ننمايد . ( 3 ) مسألهء 12 - اگر زمين و گل‌ولاى طورى است كه اگر براى سجده و تشهد بنشيند ، بدن و لباسش آلوده مىشود و جاى ديگر هم براى نماز ندارد ، بنابر احوط و اقوا بايد ايستاده نماز بخواند و براى سجده و تشهد اشاره نمايد .

--> [ 1 ] هندوانه ابو جهل [ 2 ] ميوه‌اى است مثل سيب ولى تلخ است .