و امّا افعال : عبارت است از هر امرى و كارى كه ممكن است كه از اعضا در وجود آيد . فايده : و اين افعال دو قسم است : مفرد و مركّب « 1 » . مفرد ، چون جذب و هضم و دفع و امساك و ادراكات از ديدن و گفتن و شنيدن و امثال ذلك ؛ و مركّب ، مثل فروبردن طعام است از جذب و دفع احشاى هر عضوى « 2 » كه در اندرون باشد ، مثل روده و معده و امثال آن ، و صورت « احشا » بعد از « افواه عروق » خواهد آمد . « 3 » امعاء : جمع معاء است و معاء ، روده است ، و صورت « امعاء » بعد از « افواه عروق » خواهد آمد . « 4 » فايده : بدان كه معاء شش است : اوّل اثنى عشرى « 5 » ، يك طرف آن متّصل است به قعر معده و اين طرف را بوّاب « 6 » گويند ؛ و آن را اثنى عشرى از آن گويند كه مقدار آن دوازده انگشت صاحب آن است . دوم صائم « 7 » ، و آن را صائم از آن گويند كه اكثر اوقات خالى است به جهت بسيارى صفرا كه در او مىريزد . سيم لفايف « 8 » ، و آن را لفايف از آن گويند كه درهم پيچيده است ؛ و اين سه روده را معاى دقاق و عليا گويند . چهارم اعور « 9 » ، و آن را اعور بدان گويند كه او را يك دهان است و محلّ خروج و دخول

--> ( 1 ) . س : - مفرد و مركّب . ( 2 ) . س ، م : + است . ( 3 ) . م : - و صورت امعاء . . . خواهد آمد . ( 4 ) . س : - و صورت احشا . . . خواهد آمد . ( 5 ) . اثنى عشرى : يا دوازدهه ( Duodenum ) به انتهاى پيلورى معده چسبيده است و تا رودهء صائم تقريبا 25 سانتىمترى طول دارد و هلالى شكل مىباشد و مجراى لوزالمعده و مجراى مشترك صفرا در آن خالى مىشوند . ( 6 ) . بوّاب : روده‌اى است كه از سمت پايين به معده متّصل است و هنگام ورود غذا به معده بسته مىشود تا اينكه غذا هضم گردد ، پس از آن به امر خداى بزرگ باز مىشود و بدين سبب بوّاب ( - دربان ) ناميده شده است . ( مفاتيح العلوم ، ص 151 ) . ( 7 ) . رودهء صائم ( ژوژنم ) قسمت ميانى رودهء باريك است و تقريبا 8 فوت طول دارد . ( 8 ) . لفايف يا تهى روده ( ايليوم ) طويل‌ترين قسمت رودهء كوچك است و تقريبا 12 فوت طول دارد . ايليوم در پايين شكم جاى دارد و به رودهء بزرگ ختم مىشود . ( 9 ) . رودهء اعور : يا كور ( سكوم ) كه در ربع تحتانى راست شكم قرار دارد و 2 تا 3 اينچ ( 5 تا 8 سانتىمتر ) طول دارد و آپانديس به آن چسبيده و به شكل كرم است .