ترجمه و شرح متون پزشكى گذشته بود . از جمله كسانى كه همّت به اين كار نمود ، ابن نفيس بود كه شرح موجزى بر قانون ابن سينا نوشت كه بعدها سديد الدّين كازرونى ، محمّد آقسرايى و سرانجام برهان الدّين نفيس بن عوض كرمانى شرح‌هايى بر آن نوشتند . از ديگر شارحان قانون مىتوان به علّامه شمس الدّين محمّد بن محمود آملى و زين العرب مصرى و چند تن ديگر اشاره كرد . « 1 » حكيم برهان الدّين نفيس بن عوض بن نفيس كرمانى نيز بر كتاب الاسباب و العلامات نجيب الدّين سمرقندى ، بنا به درخواست ميرزا الغ بيك ، شرحى به زبان عربى نوشت . رفته‌رفته شيوهء شرح‌نويسى بر متون پزشكى رواج پيدا كرد و عدّه‌اى پيدا شدند كه به شرح متون طبّى فارسى پرداختند و به برخى لغات مشكل و مهجور و احيانا لغات عربى آن شرح و توضيح نوشتند . يكى از اين آثارى كه از گزند روزگار محفوظ مانده و به دست ما رسيده ، كتاب بديعات اختيارى در حلّ مشكلات اختيارات بديعى است . مؤلّف اين اثر معلوم نيست و در مقدّمه خود را فقط با القاب « فقير قليل البضاعة و حقير عديم الإستطاعة » معرفى كرده است . چنان‌كه از متن رساله استنباط مىشود ، مؤلّف كرمانى بوده ، زيرا كه در اكثر موارد مترادفات لغات را به زبان كرمانى آورده است . شايد به احتمال بتوان گفت كه بديعات اختيارى را همان حكيم برهان الدّين نفيس كرمانى يا يكى از شاگردان او نوشته باشد ، چرا كه وى در اين زمان در كرمان اقامت داشته و به امر طبابت مشغول بوده و چنان‌كه ذكر شد دو شرح نيز از او موجود است . بديعات اختيارى ، چنان‌كه در متن كتاب نيز آمده ، در سال 895 ه . ق نوشته شده و بر اساس حروف الفبا ترتيب يافته است . در مواردى كه مؤلّف لازم دانسته ، توضيحات اضافىيى با عنوان « فايده » بر مدخل افزوده است . اين رساله حاوى چند تصوير است : تصوير اوّل در مدخل « افواه عروق » آمده و آن

--> ( 1 ) . جهت اطلاع بيشتر ، ر . ك : قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ، تأليف حكيم سيّد ظلّ الرّحمن ، ترجمهء سيّد عبد القادر هاشمى .