مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى (جمعى از نويسندگان)
60
گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى)
( محمود بن مسعود فارسى كازرونى ) ، ابن القف ( ابو الفرج يعقوب بن اسحق كركى ) ، علّامه شمس الدّين محمّد بن محمود آملى ، حاجى زين العطار ( على بن حسين انصارى ) و ديگران اشاره كرد . حاجى زين العطّار و كتاب اختيارات بديعى شايد بزرگترين داروساز دورهء مغول ، على بن حسين انصارى معروف به حاجى زين الدّين عطار باشد كه در سال 729 ه . ق . در شيراز متولّد شد . پدر اين شخص جمال الدّين حسين يكى از پزشكان اصفهان بود كه چند سال پيش از تولّد پسرش در شيراز مسكن گزيد . انصارى پزشك مخصوص شاه شجاع بود و در نزد وى محبوبيّت زيادى داشت . شاه شجاع يكى از سلاطين سلسلهء آل مظفّر بود كه پس از مرگ ابو سعيد آخرين بازماندهء حقيقى ايلخانان در جنوب ايران ( شيراز ) حكومت داشت . اين سلطان بيشتر از اين نظر معروف است كه ممدوح حافظ شيرازى بوده است . بنابراين مىتوان گفت كه انصارى با حافظ نيز رابطهء آشنايى داشته است . در ميان تأليفات انصارى ، تحفة السّلاطين را كه يك جزوهء كالبدشناسى است و مفتاح الخزائن را كه در سال 767 ه . ق . به پايان رسانده ، مىتوان ياد كرد . در كتابخانهء بادليان در آكسفورد دو نسخه از اين كتاب موجود است . يكى از آنها كه در تاريخ 770 ه . ق . نوشته شده ، به خط خود انصارى است ، ولى نسخهء ديگر در آخر كتاب حاوى دستخط اوست . اين كتاب به سه فصل تقسيم شده كه فصل اوّل در خصوص داروهاى بسيط ، فصل دوم دربارهء تصفيهء آنها و فصل سوم در مورد داروهاى مركّب است . انصارى سه سال بعد در اين كتاب تجديدنظر كرده و به فصل سوم آن مطالب زيادى افزوده است . كتاب جديد به اختيارات بديعى موسوم و به بانوى شاهزاده بديع الجمال ، همسر امير مبارز الدّين محمّد ، اهدا شده است . انصارى در اين كتاب به تعداد زيادى از كتابها و نسخهها اشاره مىكند كه در ميان آنها از معجون سقراط كه به گفتهء او توسط حنين بن اسحاق از يونانى براى مأمون ترجمه شده تا « معجون سوسمار » كه يك تركيب مقوّى باه ، تهيه شده به وسيلهء