گرم « 1 » يا از سوء المزاج سرد باشد « 2 » . و اسباب سوء المزاج گرم ، اعراض نفسانى باشد چون خشم و اندوه « 3 » و انديشهء « 4 » كارهاى نازك يا طعامها و شرابهاى گرم خوردن يا در هوايى كه به غايت گرم باشد ، آمد « 5 » و شد « 6 » كردن « 7 » و تشنگى به افراط كشيدن و در گرمابه « 8 » بسيار نشستن . علامت خفقان گرم ، تشنگى و سوزش حوالى دل و راحت يافتن « 9 » از هواى خنك باشد « 10 » . علاج : اگر خون غالب باشد ، رگ باسليق « 11 » جانب چپ « 12 » زدن و « 13 » در خانهء خنك نشستن « 14 » و صندل و گلاب و كافور بر سينه نهادن « 15 » و جامهء « 16 » مصندل « 17 » پوشانيدن « 18 » و جلاب « 19 » نيلوفر و شراب حمّاض « 20 » و عرق گل و عرق گاو زبان و عرق بيدمشك « 21 » و شراب سيب و شراب صندل دهند « 22 » و گشنيز خشك و ورق گل

--> ( 1 ) . م : + باشد . ( 2 ) . م : + و اسباب . ( 3 ) . م : - و اندوه . ( 4 ) . م : + و . ( 5 ) . م : آمدن . ( 6 ) . م : شدن . ( 7 ) . م : - كردن . ( 8 ) . م : + گرم . ( 9 ) . م : - راحت يافتن . ( 10 ) . م : راحت يافتن . ( 11 ) . م : + از . ( 12 ) . م : + بايد . ( 13 ) . م : + مقام در . ( 14 ) . م : كردن . ( 15 ) . ل : نهند . ( 16 ) . م : - جامه . ( 17 ) . م : صندل . ( 18 ) . م : بوييدن ؛ « و پيراهن به صندل و گلاب آلوده باشند » . ( خفى علايى ، ص 171 ) . ( 19 ) . م : + شراب . ( 20 ) . ل : حماص ؛ حماض : به ضم اول و تشديد ثانى ، ترشك ، تروشه ، گياهى است كه گل دارد و به فارسى ترشه گويند . برگش مانند برگ كاسنى است . قسمى از آن ترش و قسمى تلخ و هر دو مسكن تشنگى و صفرا و غثيان و خفقان حار و درد دندان و يرقان است . ( لغتنامه ) ، صاحب مخزن الادويه به فتح حا نوشته است ؛ « حماض ؛ ترشك خوانند ، برى بود و بستانى و نهرى ، و نهرى را كسولاياتون و حماض الماء نيز گويند . . . و خفقان گرم را بغايت نافع بود . » ( اختيارات بديعى ، صص 127 - 128 ) . ( 21 ) . ل : - مشك . ( 22 ) . م : بايد دادن .