چون تمر « 1 » هندى و زرشك و تراشهء كدوى تر . صداع سرد بىماده : علامت « 2 » آن است كه گرانى در سر و چشم نبود و ترى بينى نباشد و انديشه‌هاى فاسد كند و بول رقيق و « 3 » اسپيد « 4 » باشد . علاج : بابونه و شبت « 5 » و اكليل الملك « 6 » در آب بايد جوشانيد و سر فروگذاشتن و بخار آن بوييدن « 7 » و داروهاى « 8 » گرم بر سر نهادن و جلاب از « 9 » نبات و بالنگو دادن . و غذا نخود آب « 10 » با مرغ دادن « 11 » . باب دؤم « 12 » : در سرسام « 13 » اين علت ، ورمى باشد « 14 » كه در يك حجاب از حجابهاى دماغ بازديد آيد يا در هر دو حجاب بازديد آيد « 15 » و اين مرضى « 16 » مخوف است . يا از خون باشد يا از صفرا . علامت سرسام خونى ، تب دايم و گرانى در « 17 » سر و روى و سرخى چشم و درد سر و هذيان با « 18 » خنده و درشتى زبان و كراهيت از « 19 » روشنايى باشد و نبض عظيم بود « 20 » و قاروره غليظ « 21 » .

--> ( 1 ) . م : خرما . ( 2 ) . م : + او . ( 3 ) . س : + و تنك . ( 4 ) . م : سفيد . ( 5 ) . شبت : شود يا شويد ( قانونچه ، ص 188 ، توضيحات مترجم ) . ( 6 ) . اكليل الملك : « نام گياهى است كه به سنگ و بسيه نيز گويند ، ناخنك و گياه قيصر نيز خوانده شده است ، رنگ آن زرد مايل به سفيد و مغز دانهء آن زرد است . » ( لغتنامه ) ؛ يونجهء زرد ( فرهنگ نامهاى گياهان ايران ) . ( 7 ) . م : بويائيدن . ( 8 ) . م : طلاهاى . ( 9 ) . م : - از . ( 10 ) . م : + دادن . ( 11 ) . م : - دادن . ( 12 ) . م : دوم از مقاله دوم . ( 13 ) . سرسام : « كلمه‌اى است فارسى كه در عربى به كار رفته . بو على مىگويد سام به معنى تورم است و سرسام تورم سر خواهد بود . » ( قانونچه ، ص 92 ، حواشى مترجم ) ؛ دكتر ابو تراب نفيسى در ترجمهء من لا يحضره الطبيب رازى ، سرسام را معادل التهاب مننژ گرفته است . ( من لا يحضره الطبيب ، ص 127 ، حواشى مترجم ) . ( 14 ) . م : سرسام ورمى است . ( 15 ) . م : + يا در جملهء حجاب دماغ بازديد آيد . ( 16 ) . م : ورمى . ( 17 ) . م : - در . ( 18 ) . م : يا . ( 19 ) . م : - از . ( 20 ) . م : باشد . ( 21 ) . م : + باشد .