دفع دافعه يا ضعف قوت « 1 » ماسكه « 2 » . اندكى عرق از اندكى رطوبت و بستگى مسام « 3 » و « 4 » ضعف قوت دافعه باشد . عرق « 5 » سرد در « 6 » تبهاى گرم ، « 7 » بد بود « 8 » . باب هشتم « 9 » : در « 10 » اسباب ممرضه اسباب ممرضه على العموم سه است : باديه « 11 » همچون لسعه و شجّه « 12 » و سابقه « 13 » همچون امتلا و واصله « 14 » همچون عفونت « 15 » ؛ يا بيمارى متشابه الاجزا باز « 16 » ديد آورد كه آن را سوء المزاج گويند ، يا بيمارى آلى باز « 17 » ديد آورد « 18 » و آن را « 19 » تغير « 20 » الهيئت و « 21 » تفرق الاتصال « 22 » گويند . و بيمارى « 23 » متشابه الاجزا هشت گونه است ؛ چهار مفرد و آن گرمى « 24 » و سردى و ترى و « 25 » خشكى است ، و چهار مركب و آن گرمى و ترى ، و گرمى و خشكى ، و سردى و ترى ، و سردى و خشكى « 26 » است . هر « 27 » يك « 28 » از آن يا « 29 » با ماده بود « 30 » يا بىماده « 31 » . مثال گرم

--> ( 1 ) . س : - قوت . ( 2 ) . س : + باشد ؛ م : + و . ( 3 ) . م : مشام . ( 4 ) . س : + دفع و . ( 5 ) . م : + بسيار . ( 6 ) . م : اندر . ( 7 ) . ل : + علامت . ( 8 ) . ل : + و اللّه اعلم بالصواب ؛ م : باشد ، خاصه از فرق تا سينه . ( 9 ) . م : + از مقاله اول . ( 10 ) . م : + معرفت . ( 11 ) . س : باذى . « باديه آن است كه سبب بروز بيمارى ، فساد خلط ، به هم خوردگى مزاج و يا تغيير تركيب نبوده ، بلكه به علت اعراض نفسانى چون غضب ظاهر شده باشد . » ( قانونچه ، ص 48 ) . ( 12 ) . ل : شجعه ؛ م : سجه ؛ شجّه : به فتح اول ، جراحة و هى فى الرأس خاصة . ( المنجد ) . ( 13 ) . « سابقه سببهاى بدنى است كه بين آنها و مرض واسطه مىگردد . » ( قانونچه ، همان ) . ( 14 ) . « واصله سببهايى است كه ميان آنها و مرض واسطه‌اى وجود نداشته باشد . » ( همان ، ص 49 ) . ( 15 ) . س : + حدوث . ( 16 ) . ل : با . ( 17 ) . ل : با . ( 18 ) . س : - كه آن را سوء المزاج . . . آورد . ( 19 ) . م : در . ( 20 ) . ل : - تغير . ( 21 ) . س و م : - و ؛ م : + آن را . ( 22 ) . ل : تفرق اتصال ؛ م : + امراض تركيب . ( 23 ) . م : بيمارىهاى . ( 24 ) . ل : + است . ( 25 ) . س : - ترى و . ( 26 ) . س : گرمى و ترى و خشكى و سردى ؛ م : گرمى و خشكى و گرمى و ترى و سردى و خشكى و سردى و ترى . ( 27 ) . ل : و هر . ( 28 ) . س : يكى . ( 29 ) . م : - يا . ( 30 ) . م : باشد . ( 31 ) . ل : + بود .