در نقش شكار طاق‌بستان فقط چند تن از سه هزار زنى كه خسرو ( پرويز ) در حرم داشت مىبينيم . اين شهريار هيچ‌گاه از اين ميل سير نمىشد . دوشيزگان و بيوگان و زنان صاحب اولاد را در هرجا نشان مىدادند به حرم خود مىآورد . هر زمان كه ميل تجديد حرم مىكرد نامه‌اى چند به فرمانروايان اطراف مىفرستاد و در آن وصف زن كامل‌عيار را درج مىكرد . پس عمّال او هرجا زنى را با وصف نامه مناسب مىديدند به خدمت مىبردند . از اين‌گونه جريان‌ها در تاريخ قديم بسيار مىتوان يافت . در جديد اين جريان‌ها به شكل حرمسرا نيست ، به شكل ديگر است ، با اين تفاوت كه در جديد لزومى ندارد كسى به اندازهء خسرو پرويز و هارون الرشيد امكانات داشته باشد . در جديد به بركت تجدد فرنگى ، براى مردى كه يك صد هزارم پرويز و هارون امكانات داشته باشد ميسر است كه به اندازهء آن‌ها از جنس زن بهره‌كشى كند . 2 . هيچ فكر كرده‌ايد كه حس « تغزّل » در بشر چه حسى است ؟ قسمتى از ادبيات جهان عشق و غزل است . در اين بخش از ادبيات ، مرد ، محبوب و معشوق خود را ستايش مىكند ، به پيشگاه او نياز مىبرد ، او را بزرگ و خود را كوچك جلوه مىدهد ، خود را نيازمند كوچكترين عنايت او مىداند ، مدعى مىشود كه محبوب و معشوق « صد ملك جان به نيم نظر مىتواند بخرد ، پس چرا در اين معامله تقصير مىكند » ، از فراق او دردمندانه مىنالد . اين چيست ؟ چرا بشر در مورد ساير نيازهاى خود چنين نمىكند ؟ آيا تاكنون ديده‌ايد كه يك آدم پول‌پرست براى پول ، يك آدم جاه‌پرست براى جاه و مقام غزلسرايى كند ؟ ! آيا تاكنون كسى براى نان غزلسرايى كرده است ؟ چرا هركسى از شعر و غزل ديگرى خوشش مىآيد ؟ چرا همه از ديوان حافظ اينقدر لذت مىبرند ؟ آيا جز اين است كه همه كس آن را با زبان يك غريزهء عميق كه سراپاى وجودش را گرفته است منطبق مىبيند ؟ چقدر اشتباه مىكنند كسانى كه مىگويند يگانه عامل اساسى فعاليت‌هاى بشر عامل اقتصاد است ! ! بشر براى عشق‌هاى جنسى خود موسيقى خاصى دارد ، همچنان‌كه براى معنويات نيز موسيقى خاص دارد ، در صورتى كه براى حاجت‌هاى صرفا مادى از قبيل آب و نان موسيقى ندارد . من نمىخواهم ادعا كنم كه تمام عشق‌ها جنسى است و هم هرگز نمىگويم كه حافظ و سعدى و ساير غزلسرايان صرفا از زبان غريزهء جنسى سخن گفته‌اند . اين مبحث ، مبحث ديگرى است كه جداگانه بايد بحث شود . ولى قدر مسلّم اين است كه بسيارى از عشق‌ها و غزل‌ها عشق و غزل‌هايى است كه مرد براى زن داشته است . همين‌قدر كافى است كه بدانيم توجه مرد به زن از نوع توجه به نان و